Ermənilər hər il 24 aprelə vay-şüvən qopararaq özlərinin “soyqırımənə” keçirir və nə yazıq ki, ermənilərdən maşa kimi istifadə edən bir çox dövlətlər də onların bu ağlaşmasına düstek olur. Amma sıra ermənilərin türklərə qarşı etdiyi şoyqırımlara gələmdə qulaqları kar, gözləri kor, dilləri lal olur. Ermənilər ya unudur, ya da bilsələr də özlərini bilməzliyə qoyur ki, Osmanlı dönəmində yaşadığı torpağa xəyanət edən Andranik kimi canilər elə ermənilərin özlərinin də bəlaya salıblar.
Osmanlı dönəmində Sivasda doğulan Andranik bir müddət "Hnçak" partiyasının, sonra isə "Daşnaksütunun" üzvü olub. 1880-ci illərdə Andranik Osmanlı dövlətinə xəyanət etdiyi üçün cəza kimi onun qulağını kəsirlər, bundan sonra ona xalq arasında "birqulaqlı Andranik" deyirlər. Andranik Türkiyədə fəaliyyət göstərən erməni silahlı dəstələri üçün silah qaçaqmalçılığı ilə məşğul olur. 1890-cı illərdə Türk ordusuna qarşı döyüşlərdə iştirak edir. 1904-cü ildə türk ordusu erməni üsyanını yatırdıqdan sonra Andranik Türkiyədən qaçır.
1912-ci ildə Balkan savaşı başlayanda, Andranik Qareqin Njde ilə birlikdə ermənilərdən ibarət könüllü dəstə yaradır. Burada erməni silahlı dəstələri yerli türk əhalisinə qarşı kütləvi qırğınlar törətməklə məşğul idi. Bu döyüşlərdə iştrakına görə Andranik Ozanyan Bolqarıstanın ali dövlət təltifi olan, "İgidliyə qörə qızıl xaç" ordeni ilə təltif olunur. Bundan əlavə onu digər mükafatlarla da təltif edirlər, həmçinin Andranik Bolqarıstan vətəndaşlığına qəbul olunur.
1914-cü ilin avqustunda Andranik Rusiyanın Qafqaz ordusunun komandanı general Aleksandr Malışayevski ilə görüşür və Türk ordusuna qarşı hərbi əməliyyatlarda iştrakına görə rus və fransız ordusunun komandanlığı tərəfindən bir sıra orden və medallarla təltif edilir. Andranikin Türkiyənin şərqində olduğu bütün müddət ərzində, onun başçılıq etdiyi silahlı erməni dəstələri buradakı türk və kürd əhalisinin kütləvi qətlləri ilə məşğul olurdular.
Sonralar Türk ordusundan qurtulmaq üçün Zəngəzura qaçan Andranikin Zəngəzurda rəhbərlik etdiyi silahlı dəstələr Azərbaycan kəndlərini dağıtmaqla məşğul idilər. Bu kəndlərin əhalisi kütləvi şəkildə öldürülür, diri-diri yandırılır, qılıncdan keçirilirdi. Andranikin quldurlarının vəhşiliyi barədə erməni tarixçisi A. Lalayan bunları yazır:
"Andranikin başçılıq etdiyi daşnak dəstələri, türk kəndlilərinin uşaqların, qadınların və qocaların qətli zamanı "böyük sücaət" göstərirdilər. Daşnak dəstələri tərəfindən tutulmuş müsəlman kəndlərində, sağ adamlar qalmırdı, onlar insan qalıqları ilə dolu, xarabalığa çevrilirdi"
Andranikin silahlı dəstələri 1918-ci ildə Naxçıvan qəzasının Yaycı kəndinə hücum edərək 2500 nəfəri qətlə yetirir, meyitlərini isə Araz çayına atır. 1918-ci ilin sonlarında Andranikin dəstələri Qarabağda bir çox azərbaycan kəndlərinə hücum edərək kütləvi qətllər törədir, kəndləri talan edir. Rəsmi məlumatlara görə bu dövrdə 115 azərbaycan kəndi dağıdılmış, 10 mindən artıq əhalisi qətlə yetirilmiş, əmlakları talan edilmişdir. Zəngəzurda Sultan bəy və Xosrov bəy Paşabəyovlarən başçılığı ilə mübarizə aparan dəstələr Andranıkın dəstələrini darmadağın edir, özü isə canını güzlə qurtarıb qaççır. Daha sonar Qafqaz islam ordusunun Azərbaycana qardaş köməyinə gəlməsindən sonar ümumiyyətlə Qafqazı tərk etməyə məcbur olur. Andranik muhacirətdə Fransada, sonra isə ABŞ-da yaşayır. ABŞ-da Kaliforniya ştatının Fresno şəhərində ölür.
Bəli, bu yurdsuzların hər birinin sonu belədir- mənsub olduqları millət kimi daima başqalarına fəlakətlər. acılar yaşatsalar da , sonunda elə yurduz-yuvasız milləti kimi özləri də diyar-diyar düşərək başqa torpaqlarda can verirlər. Ermənilər özləri də, onları bizim üztumuzə salan havadarları da bilsin ki, er-gec Andranik kimi ermənilərin hamısı da ümumən Qafqazdan rədd olub getməyə məcbur olacaqlar.
Öz içimizdəki düşmən dəyirmanına su tökən, xalqımızın qehremanlarına … dil uzadanlara da bildirim ki, siz bu yurd uğrunda canın verənlərə olmazın böhtanların yaxanda ermənilər Andranik kimi qaniçənlərinə heykəl ucaldaraq özlərinin “xalq qəhrəmanı” ediblər. Unutmayın ki, etdiyi xəyanətlərə görə qulağı kəsilən Andranik kimi bir gün bu yurda xəyanət edənlərin də sonu elə olacaq.
M.Afət
TEREF