Azərbaycan nadir torpaq elementləri (rare earths) üzrə böyük ehtiyatlara malik ölkələr siyahısında yer almır; USGS 2024 məlumatlarına görə rəsmi ehtiyat göstəricisi verilməyib. Lakin geoloji tədqiqatlar göstərir ki, ölkədə bəzi nadir torpaq elementlərinin potensial resursları mövcuddur, xüsusilə Daşkəsən dəmir filizi yataqları və digər metallogen zonalarda.
Ən böyük nadir torpaq ehtiyatlarına malik ölkələr (REO tonlarla)
1. Çin – 44,0 milyon ton
2. Braziliya – 21,0 milyon ton
3. Hindistan – 6,9 milyon ton
4. Avstraliya – 5,7 milyon ton
5. Rusiya – 3,8 milyon ton
6. Vyetnam – 3,5 milyon ton
7. ABŞ – 1,9 milyon ton
8. Qrenlandiya – 1,5 milyon ton
9. Tanzaniya – 0,9 milyon ton
10. Cənubi Afrika – 0,9 milyon ton
Ümumdünya ehtiyatları: 130–160 milyon ton
Mənbə: USGS, 202
Azərbaycan üzrə əlavə məlumat
- Rəsmi USGS siyahısında Azərbaycan yoxdur. Bu, ölkədə nadir torpaq elementlərinin təsdiqlənmiş ehtiyatlarının hələ beynəlxalq miqyasda qeydiyyata alınmaması ilə bağlıdır.
- Potensial resurslar: Azərbaycan geologiyasında nadir torpaq elementlərinin izləri mövcuddur. Xüsusilə:
- Daşkəsən dəmir filizi yataqları – burada vanadium, titan və bəzi nadir torpaq elementlərinin müşahidə olunduğu qeyd edilir.
- Alunit və bentonit yataqları – bəzi nadir elementlərin konsentrasiyası mümkündür.
- Strateji əhəmiyyət: Azərbaycan üçün nadir torpaq elementlərinin kəşfi və işlənməsi:
- Enerji keçidi və yaşıl texnologiyalar üçün vacibdir (külək turbinləri, elektrik avtomobilləri, batareyalar).
- İqtisadi diversifikasiya baxımından neft-qazdan kənar yeni sahə yarada bilər.
- Regional rəqabətdə (Çin, Rusiya, Gürcüstan, Ermənistan) strateji üstünlük qazandıra bilər.
- Nadir torpaq elementləri (REE) yüksək texnologiya sənayesində – elektronika, müdafiə, enerji saxlama sistemləri – üçün kritik xammaldır.
- Azərbaycanın rəsmi ehtiyatları hələ USGS statistikalarında yoxdur, lakin geoloji potensial mövcuddur. Bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlıq və yeni kəşfiyyat işləri aparılarsa, ölkə gələcəkdə siyahıya daxil ola bilər
Hörmətlə prof. Saleh Məmmədov
TEREF