1600'lerden 20. yüzyılın başlarına kadar yaylalarda pusuya yatmış, adaletsizlikleri düzeltmek, zenginleri soymak, fakirlere yardım etmek vb. için ve zaman zaman da ordunun işgalcileri püskürtmesine yardımcı olmak için akın etmişlerdi. Kostümleri, kendi kendine yeten yaşam tarzlarını yansıtıyordu. Efe adında seçilmiş bir şefle gruplar halinde dolaşıyorlardı.
Efeler, çuhadan yapılmış kırmızımsı bir başlık giyerler ve bu başlığa ''Kabalak'' denir. Efeler, genç kızların başlıklarına işledikleri ''Posu''yu bağlarlar. Efelerin giydiği mavi şalvarlara ''Çasir Menevrek'' denir. Bu şalvarların boyu diz kapaklarına kadar uzanır ve hem kışın hem de yazın açıktır. Bu ''Çasir Menevrek''lerin yan tarafı siyah ipek kaftandır (cübbe). ''Koza'' adı verilen püsküller giyerler ve uzundurlar. Bu püskül 100 drahmi (okkanın 400'de biri) olmalıdır. Efelerin giydiği ceketler kolluysa bu türe ''Cepken'', kollu değilse ''Çamadan'' denir. Bunlar mavi veya koyu mavi çuhadan yapılır ve üzerine çeşitli motiflerle siyah ipek kaftan işlenir. Zeybekler ise gümüş sırmalı cepkenler giyerler. İnce yuvarlak disklerden oluşan ve renksiz olan mintan ise "Alakye" olarak adlandırılır ve bele takılır. Bele bağlanan deri silah kılıfı da bu kılıfta yer alır. Bu kılıfın içinde "Kulaklı Yatağan Bıçağı" bulunur.
Efeler kollarına gümüş kaplı "Pazubent", göğüslerine ise bir "enam" ve gümüş bir "hamay" giyerler. Pazubent çocukluktan yaşamın sonuna kadar giyilir. Efe'nin silahları gümüş işlemeli gümüş işlemelidir. Göğüslerine "Karlılık" adı verilen çapraz fişekler takarlar. Efe'nin giydiği işlemeli çizmelere "Kayalık" denir ve bunları yalnızca Efe giyer. Zeybekler ve bebekler "Çariksi" (terlik) giyerler. Kışın ve yazın yün çorap giyilir ve üzerine "Kepmen" adı verilen dizlik takılır. "Kepmen" takılan hançerler danslarda kullanılır. Efe ve Zeybek, mintanlarındaki farkla birbirlerinden ayrılırlar; Efe'nin mintanları düğmeli değildir, göğüsleri görünür.
Türkiye Halk Oyunları Arşivi
TEREF