1240–1500-cü illər aralığında bu dövlət siyasi və mədəni baxımdan əhəmiyyətli dəyişikliklər yaşayıb.
1240–1250: Yaranış
Hökmdar: Batu Xan, Cengiz Xanın nəvəsi.
Xüsusiyyət: Monqol idarəsi, Monqol qanunları.
Əhali: Monqollar, Qıpçaqlar (Türk), Slavyanlar.
1260–1300: Erkən Monqol İdarəsi
Monqollar siyasi hakimiyyətini saxlayır.
Qıpçaq və digər Türk tayfaları ilə artan qarşılıqlı əlaqə güclənir.
1310–1350: Tədricən Türkçəlləşmə
Hökmdarlar Qıpçaq türkcəsini mənimsəyir.
Monqol-Türk evlilikləri genişlənir.
Mədəniyyət baxımından Türk təsiri yüksəlir.
1360–1400: Əsasən Türk Dövləti.
Monqol ənənələri geri planda qalır.
İslam dini elit arasında hakim olur.
Dövlət mədəni və dil baxımından Türk xüsusiyyətləri daşıyır.
1450–1500: Son Mərhələ
Qızıl Orda tamamilə Türk mədəniyyətinə çevrilir.
Parçalanma nəticəsində Qazan, Astraxan, Krım xanlıqları yaranır.
Monqol mənşəli olsa da, Türk mədəniyyətini əks etdirir.
Qrafik: Monqol → Türk Keçidi
1240 1310 1360 1450
|-------------|---------------|---------------|
Monqol Tədricən Əsasən Türk Tamamilə Türk
Siyasi və Türkçəlləşmə Mədəniyyəti Mədəni və Dil
siyasi güc mədəni təsir Türk təsiri Türk xüsusiyyətləri
Nəticə:
Qızıl Orda siyasi baxımdan Monqol dövləti kimi yaranıb, lakin XİV əsrdən sonra Türk mədəniyyətini mənimsəyərək turko-monqol dövləti halına gəlib. Tarixi mənbələr Qızıl Orda üzərində həm Monqol irsi, həm də Türk mədəni təsirini vurğulayır.
Bir daha qeyd edim ki, bu, Qərb mənbələrinə görə belədir.
Elbeyi Hesenli
TEREF