Ronda haqqında ilk dəfə 1991-ci ildə, hələ mayor rütbəsində olsa da, Səddam Hüseynin əsgərləri tərəfindən əsir götürüldüyü zaman oxumuşdum. Uroloq, tibb doktoru, biokimya üzrə doktorluq dərəcəsi, uçuş cərrahı, reaktiv təyyarə pilotu və mülki vertolyot pilotu olan Kornum İraq səhrası üzərində vurulan vertolyotu xilasetmə missiyasında idi. Quyruğu qoparıldı və səkkiz heyət üzvündən yalnız üçü sağ qaldı.
Hər iki qolu və ayağı sınmış Ronda əsir götürüldü. Cinsi təcavüzə məruz qaldı və vəhşicəsinə rəftar edildi. Səkkiz gün sonra müharibə qəhrəmanı kimi geri dönərək azad edildi. O, travmatik təcrübəsinin nəticələrini belə təsvir edir:
• Xəstələrə münasibət: "İndi özümü əvvəlkindən daha yaxşı hərbi həkim olmağa hazır hiss edirəm." Xəstələrimin problemləri artıq mənim üçün sırf akademik deyil.
• Şəxsi Güclü Tərəflərim: "Liderlik və komandanlıq rollarına daha çox hazıram. Bütün digər təcrübələri müqayisə etdiyim bir meyarım var; İndi çətinliklərlə qarşılaşanda daha az narahatlıq və ya qorxu hiss edirəm."
• Ailə münasibətləri: "Bir ana və həyat yoldaşı olaraq daha yaxşı, daha diqqətli bir insan oldum. Ad günlərini xatırlamağa, nənə və babamla görüşməyə və sair şeylərə çalışıram. Şübhəsiz ki, yaxınlarımı itirmək ehtimalına yaxınlaşdığım üçün onları daha çox qiymətləndirməyə başladım."
• Mənəvi dəyişikliklər: "Ölümlə bağlı təcrübəm qavrayışımı dəyişdirdi; İndi, ən azından, fiziki həyata alternativ olaraq mənəvi həyat ideyasına açıqyam."

• Prioritetlər: "Həyatımı həmişə prioritetlərlə - A, B və C - yaşamışam, amma C kateqoriyalı tapşırıqlarımı müəyyənləşdirməkdə daha sərt olmuşam (həmişə qızımın yarışlarına gedirəm!)." Azadlığa çıxdıqdan sonra polkovnik ona dedi: "Qadın olmağın çox pisdir, mayor, yoxsa general olardın." O, əfsanədir. Mən onunla şəxsən 2009-cu ilin avqust ayında, təqdimatlar etməyimiz planlaşdırılan böyük bir auditoriyaya girəndə tanış oldum. 1200 mayor və polkovnik onu ayaq üstə alqışladılar. General Rhonda Cornum Əsgərlər üçün Hərtərəfli Təlim Proqramına nəzarət edir və onun travmadan sonrakı inkişaf moduluna yanaşması ayrıca, peşəkar maraqdan kənara çıxır.
PTG moduluna nəzarət etmək üçün Rhonda iki psixologiya professorunu dəvət etdi: travmadan sonrakı inkişaf sahəsində aparıcı alim olan Şarlottadakı Şimali Karolina Universitetindən Riçard Tedeski və Harvarddan Riçard Maknalli. Modul başladı. Köhnə bir atalar sözü ilə: şəxsi transformasiya həyata yenilənmiş qiymət vermək, şəxsi güclü tərəflərin güclənməsi, yeni imkanların qiymətləndirilməsi, yaxşılaşdırılmış münasibətlər və daha böyük mənəvi dərinlik ilə xarakterizə olunur ki, bunların hamısı çox vaxt faciə yaşamaqdan irəli gəlir. Elmi məlumatlar bunu təsdiqləyir: yalnız bir nümunədə Şimali Vyetnamda işgəncə verilən əsir pilotların 61,1%-i təcrübələrindən psixoloji fayda əldə etdiklərini bildiriblər. Üstəlik, işgəncə nə qədər şiddətlidirsə, travmadan sonrakı inkişaf da bir o qədər böyükdür. Psixoloji travmanı qeyd etməli olduğumuzu demirəm, amma bu, çox vaxt böyümənin əsasını təşkil edir və əsgərlərimizi bunun ən çox baş vermə ehtimalı olan şərtlər barədə maarifləndirməliyik.

Öz həyatımı daha çox dəyərləndirməyə başladım. Mənəvi məsələləri daha aydın başa düşdüm. Həyatda fərqli bir yol tutdum. Başqaları ilə daha böyük bir əlaqə hiss etməyə başladım. Başqa cür mövcud olmaya biləcək yeni imkanlar yarandı.
İnsanlarla münasibətlər qurmaq üçün daha çox səy göstərdim. Özümü əvvəlkindən daha güclü tapdım.
Bu modul zamanı əsgərlər travmadan sonrakı inkişafa töhfə verən beş element haqqında interaktiv şəkildə məlumat əldə edirlər.

Birinci element travmanın özünə reaksiyanın fərqində olmaqdır: özünə, başqalarına və gələcəyə inamın itirilməsi. Vurğulamaq istəyirəm bunun travmaya normal reaksiya olduğunu və travma sonrası stressin və ya şəxsiyyət pozğunluğunun əlaməti olmadığını. İkinci element, obsesif düşüncələri və obrazları idarə etmək üsulları vasitəsilə narahatlığı azaltmaqdır. Üçüncü element konstruktiv özünü açıqlamadır. Travmanı insanın şüurunda gizlətmək, ehtimal ki, fiziki və psixoloji rifahın pisləşməsinə səbəb olacaq, buna görə də əsgərlər bu barədə danışmağa təşviq olunurlar. Bu, bizi dördüncü elementə gətirir: travma haqqında hekayə yaratmaq. Hekayə müəyyən bir şəkildə yönəldilmişdir ki, travma həyat yolunda bir çəngəl, bir paradoks kimi görünsün. Bu, eyni zamanda itki və qazanc haqqındadır. Kədər və minnətdarlıq haqqındadır. Zəiflik və güc haqqındadır. Daha sonra inkişaf etmiş şəxsi güclü tərəflər, inkişaf etmiş münasibətlər, güclənmiş mənəvi həyat, böyümüş həyatın özünə olan minnətdarlıq və açılmış yeni qapılar haqqında ətraflı məlumat verilir. Nəhayət, çətinliklərə daha uyğunlaşan hərtərəfli həyat prinsipləri və münasibətləri ifadə olunur. Bunlara altruizmi ifadə etməyin yeni yolları; böyümə faktını qəbul etmək;
Evloev Əhməd
TEREF