Materialşünaslıq dünyası 2026-cı ilə elə bir giriş etdi ki, artıq "köhnəlmiş metal" və ya "çatlamış beton" anlayışları yavaş-yavaş tarixə qarışır. Təsəvvür edin, təyyarənin qanadında yaranan mikroskopik bir çat heç bir texniki müdaxilə olmadan, sanki bir insanın dərisindəki yara kimi öz-özünə qapanır. Bu, artıq fantastik filmlərin ssenarisi deyil, bu gün laboratoriyalarda sınaqdan keçən və sənayeyə tətbiq edilən "şüurlu" polimerlərin real gücüdür. Bioloji toxumaların regenerasiya qabiliyyətini təqlid edən bu materiallar, molekulyar səviyyədə proqramlaşdırılmış bağlar sayəsində hər hansı bir mexaniki zədəni hiss edir və dərhal bərpa prosesinə başlayır.

Bu möhtəşəm kəşf təkcə texnoloji yenilik deyil, həm də iqtisadiyyatda və təhlükəsizlikdə yeni bir eranın başlanğıcıdır. Sualtı boru xətlərindən tutmuş göydələnlərin bünövrəsinə qədər hər yerdə istifadə oluna biləcək bu materiallar, infrastrukturun ömrünü onilliklərlə uzadır. Əslində, insanın maddə üzərindəki bu hakimiyyəti tarixin dərinliklərindəki arzularla da səsləşir. Məsələn, böyük Azərbaycan mütəfəkkiri Nəsirəddin Tusi hələ orta əsrlərdə "Əxlaqi-Nasiri" əsərində cansız maddələrin inkişaf edərək bitki, sonra isə heyvani xüsusiyyətlər qazana biləcəyi ehtimalından bəhs edirdi. Tusinin bu "təkamül" baxışı bu gün laboratoriyada yaradılan və canlı kimi reaksiya verən polimerlərdə öz modern təsdiqini tapır. Qərbdə isə Leonardo da Vinçinin təbiəti ən mükəmməl mühəndis hesab edərək ondan ilham almaq çağırışı, müasir biomimetik texnologiyaların təməl fəlsəfəsini təşkil edir.

Mövzu ilə bağlı fikirlərini bölüşən beynəlxalq innovasiya eksperti, doktor Mark Harrison qeyd edir ki, biz artıq statik bir dünyadan dinamik materiallar dünyasına keçid edirik. Onun sözlərinə görə, bu polimerlər sadəcə bir plastik kütləsi deyil, daxilində mikrokapsullar və ya vaskulyar şəbəkələr daşıyan mürəkkəb sistemlərdir. Zədə baş verdikdə həmin kapsullar partlayır və xüsusi "müalicəvi" maddə çatın içini dolduraraq materialın ilkin möhkəmliyini bərpa edir. Harrison hesab edir ki, yaxın on ildə biz yolların öz-özünə çuxurları yamaqladığını, telefon ekranlarının isə cızıqlardan bir neçə saniyəyə xilas olduğunu görəcəyik. Bu proses həm də ətraf mühitin qorunması deməkdir, çünki daha az tullantı yaranacaq və materialların dəfələrlə dəyişdirilməsinə ehtiyac qalmayacaq.

32gun.az-a danışan materialşunas Elvin Nəzərovun da vurğuladığı kimi, "cansız maddə" anlayışı artıq arxivə gedir. Gələcəkdə binalarımız sadəcə sığınacaq deyil, həm də öz qayğısına qalan sistemlər olacaq. 32gun.az olaraq izlədiyimiz bu texnoloji sıçrayış göstərir ki, insan zəkası təbiətin ən gizli kodlarını sındıraraq materiyanı "canlandırmağı" bacarır. Bu, sadəcə mühəndislik uğuru deyil, bəşəriyyətin təhlükəsiz və davamlı gələcəyi üçün atılmış ən böyük addımlardan biridir. Artıq qəzalardan qorxmaq yerinə, materiallarımızın bizi qorumasına güvənə biləcəyimiz bir dövrə qədəm qoyuruq.

Ayaz MusaKöyül - 32gun.az sosial bölüm