Dünya okeanlarının ən dərin nöqtələri uzun illərdir ki, insanlıq üçün kosmos qədər əlçatmaz və qaranlıq bir məkan hesab olunurdu. Lakin son illərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, Marianna çökəkliyi və ondan daha dərində yerləşən hidrotermal mənbələrdə həyat nəinki mövcuddur, hətta təsəvvürlərimizin fövqündədir. Günəş işığının tamamilə yox olduğu, təzyiqin dözülməz həddə çatdığı bu qaranlıq dünyada canlılar kükürdlə qidalanaraq özünəməxsus bir ekosistem formalaşdırıblar. Fotosintez əvəzinə xemosintez prosesi ilə enerji əldə edən bu orqanizmlərin genetik quruluşu indi müasir tibbin diqqət mərkəzinə çevrilib. Bu canlıların hüceyrə daxili müdafiə mexanizmləri, insan orqanizmi üçün öldürücü ola biləcek mühitlərdə necə sağ qaldıqlarının sirrini daşıyır.

Alimlər bu ekstremal canlıların DNT strukturunu araşdıraraq insan sağlamlığı üçün inqilabi addımlar atmağa hazırlaşırlar. Radiasiyaya, yüksək temperatura və toksik maddələrə qarşı nümayiş etdirilən bu təbii dözümlülük, ağır xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilə biləcək yeni bioloji birləşmələrin mənbəyidir. Xüsusilə dərində yaşayan bakteriyaların istehsal etdiyi fermentlərin zədələnmiş toxumaların bərpasında və genetik qüsurların aradan qaldırılmasında istifadə imkanları geniş müzakirə olunur. Okean dibindəki bu "bioloji laboratoriya" bəşəriyyətin onilliklərdir axtardığı suallara cavab verə bilər.

Mövzu ilə bağlı 32gun.az-a danışan dəniz bioloqu və genetik Nigar Qasımova qeyd edir ki, bu canlıların ekstremal şəraitə dözümlülüyü bizə yeni nəsil antibiotiklərin və xərçəng əleyhinə preparatların hazırlanmasında ipucu verir. Bizim üçün öldürücü olan təzyiq və zəhərli qazlar onlar üçün təbii yaşam mühitidir. Bu dözümlülüyü təmin edən genetik kodları deşifrə etməklə tibbdə əsl sıçrayış edə bilərik. Hazırda laboratoriya şəraitində bu orqanizmlərin sintez etdiyi maddələrin sınaqları uğurla davam etdirilir. Gələcəkdə bir çox müalicəsi çətin xəstəliyin dərmanı məhz okeanın bu qaranlıq nöqtələrindən gələcək.

Tədqiqatlar həm də onu göstərir ki, dərin dəniz ekosistemləri Yer kürəsində həyatın başlanğıcı haqqında bizə daha çox məlumat verir. Tibbi tətbiqlərdən başqa, bu kəşflər həm də ətraf mühitin qorunması və zəhərli tullantıların bioloji yolla təmizlənməsi üçün yeni üfüqlər açır. Okean dibindəki bu unikal varlıqlar təkcə bioloqların deyil, həm də əczaçılıq nəhənglərinin əsas hədəfinə çevrilib. Görünən odur ki, bəşəriyyətin xilası üçün lazım olan açar, yerin minlərlə metr dərinliyindəki qaranlıq sularda gizlənib. Bu kəşf yaxın onillikdə səhiyyə sistemini tamamilə dəyişmək gücünə malikdir.


Nilay ÖzSöz