2020-ci ilin payızında baş vermiş 44 günlük Qələbə ilə nəticələnən Vətən Müharibəsindən və 2023-cü ilin payızında keçirilmiş birgünlük antiterror əməliyyatından sonra Azərbaycan Ordusu ölkənin bütün işğal olunmuş ərazilərini azad etdi.
Doğma torpaqları azad edənlərin gözləri önündə dağıdılmış şəhərlər, kəndlər, qəbiristanlıqlar, məscidlər və mədəniyyət abidələri canlandı. 30 illik işğal dövründə bu torpaqlar genişmiqyaslı dağıntılara məruz qalmışdı: Azərbaycanın mədəni irsi dağıdılmış və talan edilmiş, meşələr yandırılmış, infrastruktur məhv edilmiş, bütöv yaşayış məntəqələri yer üzündən silinmişdi. Vandallığın və sistemli dağıntının izləri demək olar ki, hər yerdə görünürdü.
Azad edilmiş Kəlbəcər rayonunda Azərbaycan hərbçiləri “qədim xaçkarların” hazırlanması üçün istifadə olunan sexlər aşkar etdilər. Mövcud məlumatlara görə, bu cür emalatxanalarda yeni daş lövhələr hazırlanır, sonra isə onlara süni şəkildə əsrlərlə qədim görünüş verilirdi. Onlar müxtəlif maddələrlə işlənir, oksidləşdirilir, köhnəldilir və beləliklə qədim artefakt təsiri yaradılırdı.
Bundan sonra həmin “xaçkarlar” əvvəlcədən lazım olan yerlərdə torpağa basdırılırdı. Bir müddət sonra isə həmin ərazilərə xarici arxeoloqlar və müxtəlif təşkilatların nümayəndələri dəvət olunur, onlara qazıntı aparmalı olduqları yerlər əvvəlcədən göstərilirdi. Təbii ki, göstərilən yerlərdə əvvəlcədən hazırlanmış “qədim tapıntılar” çox tez aşkar edilirdi.
Daha sonra bu tapılmış “qədim xaçkarlar” həmin torpaqların guya tarixən ermənilərə məxsus olmasının “təkzibolunmaz sübutu” kimi təqdim edilirdi. Məntiq son dərəcə sadə idi: əgər “qədim xaçkar” tapılıbsa, deməli həmin ərazi avtomatik olaraq “əzəli erməni torpağı” elan edilirdi. Məhz bu cür üsullarla, bir çox insanın fikrincə, illər və onilliklər boyu “qədim Ermənistan” ətrafında çoxsaylı tarixi miflər və siyasi narrativlər formalaşdırılıb.
Famil Camal
TEREF