"Hər bir xalqın sərbəst inkişafını təmin etmək üçün torpaqlarımızın təsisatları müxtəlif millətlərin və dillərin maraqlarına uyğunlaşdırılmalıdır..."
— Frans İosif I, Avstriya İmperatoru.
1848-ci ildə yaxşı təbiəti hərbi intizam sevgisi ilə birləşdirən sülhsevər monarx Frans İosif Avstriya İmperiyasının İmperatoru oldu. O, fransız, italyan, ingilis və latın dillərində danışırdı və macar, çex və polyak dillərində danışa bilirdi.

Bu hadisə Avropanı bürüyən bir sıra inqilabların - "Millətlərin Baharı"nın zirvəsində baş verdi.
8 aprel 1848-ci ildə imperiyada dil bərabərliyi elan edildi. On bir dil rəsmi olaraq tanındı: alman, macar, çex, slovak, polyak, serb-xorvat, sloven, rumın, rutin (yəni ukrayna) və hətta italyan. Yəqin ki, yəhudi dilini də rəsmi dil kimi tanıyardılar - İmperator Frans İosif yəhudi bankirlərinə çox pərəstiş edirdi. Lakin Avstriya-Macarıstandakı yəhudilər iddiş dilində danışdıqları və iddiş dili alman dilinin bir ləhcəsi olduğundan, onu rəsmiləşdirmək heç bir məna kəsb etmirdi.
Əlbəttə ki, dillər müxtəlif çəkiyə malik idi:
- Alman dili ordunun və ən yüksək bürokratiyanın dili olaraq qaldı.
- Macar dili 1867-ci ildən sonra ərazilərin yarısında mütləq dominant hala gəldi.
- Digər dillər çox vaxt məktəblərdə və məhkəmələrdə "yerli istifadə" səviyyəsində qaldı.
Frans Jozefin hakimiyyəti 68 il davam etdi və bu, dünya tarixində ən uzun müddətli hakimiyyətlərdən birinə çevrildi. Lakin bu, çətin ki, uğurlu olsun - ailə problemləri, uğursuz siyasi ittifaqlar, Birinci Dünya Müharibəsi... və Avstriya-Macarıstan üçün əsl zaman bombasına çevrilən və imperiyanı sonsuz münaqişələr meydanına çevirən "dil məsələsi". 1918-ci ildə monarxiya süqut etdikdə, milli şuralar bu etnik bölünmələr boyunca sadəcə "xəttlər çəkdilər" və bu gün bildiyimiz Avropanın xəritəsini yaratdılar.
Deyirlər ki, İmperator sözünə, şərəfinə və hərbi şücaətə hörmət edən bir insan idi. Ölümündən əvvəl o, deməyi bacardı: "Əgər monarxiya məhv olmağa məhkumdursa, onda heç olmasa şərəflə məhv olsun."
Avstriya tamamilə homojen almandilli deyil, lakin öz sərhədləri daxilində, kiçik olsa da, azlıqların fərqli ana dilləri var: Macar dili Avstriyada tanınmış azlıq dilləri arasında ən çox danışılan dildir (əsasən rəsmi dil olan Burgenlandda və Vyanada - təxminən 40.000 danışan, Avstriya əhalisinin 0,5%-ni təşkil edir). Sloven dili (24.000) Karintiya və Ştiriyada eyni statusa malikdir. Eyni şey Burgenlandda danışılan xorvat dilinin bir variantı olan Burgenland xorvat dili (19.000) üçün də keçərlidir. Bundan əlavə, Çex (18.000), Slovak (10.000) və Romani (6.000) dilləri azlıqların hüquqlarına əsasən tanınır.
İqor Repeşko
TEREF