​28 Haziran 1783 tarihi, Rus İmparatorluğu'nun Nogay Türklerine karşı yürüttüğü imha politikasının ve bölgedeki askeri operasyonların en acı kırılma noktalarından biridir. Tarihi kaynaklarda bu dönem, Nogayların yaşadıkları topraklardan zorla sürülmeye çalışılması ve buna karşı direnişlerinin Rus ordusu tarafından kanlı bir şekilde bastırılmasıyla hafızalara kazınmıştır.
​Suvorov: İsmin Kökeni ve Mankurtlaşma
​Rusya'nın ünlü komutanı Aleksandr Vasilyeviç Suvorov, etnik köken olarak Altın Orda mirasını taşıyan ancak süreç içerisinde Hristiyanlığı kabul etmiş bir soydan gelmektedir. İronik ve acı olan nokta, "Suvorov" soyadının kökenidir. Rusça kökenli gibi görünse de, bu soyadının etimolojik kökleri eski Türk dillerine, "suvari" veya "süvari" (atlı asker/binici) kelimesine dayanmaktadır. Kendi soyadı dahi Türk kökenli bir askeri geleneğe işaret eden Suvorov, kendi kanından olan insanlara karşı yürüttüğü bu operasyonlarla, öz köklerine yabancılaşmış, bu doğrultuda ağır bir kıyımı yönetmiş tipik bir "mankurt" profili çizmektedir.
​Kıyımın Bilançosu
​Suvorov'un komutasındaki Rus ordusunun 1783 yılındaki harekatları, sistemli bir yok etme girişimidir. Tarihi veriler ve dönemin askeri raporları, bu süreçte yaşanan katliamın boyutlarını gözler önüne sermektedir:
​Can Kaybı: Yapılan tarihsel incelemeler, 1783 yılındaki operasyonlar sırasında yaklaşık 30.000 ile 50.000 arasında Nogay Türkünün katledildiğini ortaya koymaktadır.
​Sistematik İmha: Suvorov, stratejisini sadece askeri bir mağlubiyet üzerine değil, nüfusun imhası ve yerinden edilmesi üzerine kurmuştur. Kuban Nehri civarında köşeye sıkıştırılan binlerce Nogay, kaçacak yerleri kalmadığı için ya çatışmalarda ölmüş ya da nehirde boğulmuştur.
​Sosyal Yıkım: Bu operasyonlar, sadece isyancı güçleri değil, kadın, çocuk ve yaşlıları da hedef alan bir kıyım sürecidir. Geride kalanlar ise ana yurtlarından koparılarak Osmanlı topraklarına göçe zorlanmış, halkın demografik yapısı tamamen parçalanmıştır.
​Günümüzde Nogaylar
​ve 19. yüzyıllardaki bu felaketler ve zorunlu göçler, Nogayları parçalanmış bir halk durumuna düşürmüştür. Günümüzde Nogaylar varlıklarını şu coğrafyalarda sürdürmektedirler:
​Rusya Federasyonu: Dağıstan, Karaçay-Çerkes ve Stavropol bölgelerinde yaşamaya devam etmektedirler. Rusya sınırları içinde nüfusları yaklaşık 100-110 bin civarındadır.
​Türkiye: Büyük göç dalgalarıyla Anadolu'ya gelen Nogaylar; Konya, Ankara, Eskişehir, Adana ve Gaziantep gibi illerde, kültürel varlıklarını ve dillerini yaşatmaya çalışan topluluklar halinde yaşamaktadırlar.
​Diğer Coğrafyalar: Romanya, Kazakistan ve Kırgızistan gibi ülkelerde de küçük gruplar halinde Nogay nüfusu mevcuttur.
​Neden Yüzleşilmiyor?
​Rusya Federasyonu'nun bu süreçle yüzleşmemesinin temelinde birkaç ana faktör yatmaktadır:
​Devlet Söylemi: Rusya, Suvorov gibi isimleri "Rus askeri dehasının" ve "İmparatorluk görkeminin" sembolleri olarak konumlandırır. Bu figürlerin imha politikalarıyla anılması, Rus ulusal kimliğinin ve devlet tarih yazımının üzerine kurulu olduğu "kahramanlık" anlatısıyla çelişir.
​Siyasi Riskler: Kırım ve Kafkasya'daki Rus yayılmacılığının karanlık yüzüyle yüzleşmek, mevcut Rus dış politikasının "meşruiyet" iddialarını zayıflatabilir.
​Tarihsel Süreklilik: Soykırım veya etnik temizlik olarak nitelendirilecek bir eylemi kabul etmek, geçmiş imparatorluk suçlarıyla hesaplaşmayı gerektirir ki bu durum, devletin sürekliliği ve tazminat gibi uluslararası hukuk süreçlerini tetikleyebilecek bir alandır.
​Kaynakça
1.​Fisher, A. W. (1978). The Russian Annexation of the Crimea 1772–1783. Cambridge University Press.
2.​Kurat, A. N. (1999). Türkiye ve Rusya: XVIII. Yüzyıl Sonundan Kurtuluş Savaşına Kadar Türk-Rus İlişkileri (1798-1919). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3.​Bennigsen, A. A., & Wimbush, S. E. (1985). Muslims of the Soviet Empire: A Guide. C. Hurst & Co.
Tanay Yücel
TEREF