İranlı bir yetkili dün bir şey söyledi. Ve kimse anlamadı.
"İran'ı yeniden inşa etmenin maliyetini İran halkı değil, bölgesel ve bölge dışı ekonomiler karşılayacak."
Çoğu kişi bunu propaganda sandı. Ben matematiğini yaptım.
Adam haklı.
Anlatıyorum.
Şöyle düşünün. Komşunuzun evini yıktınız. Ama komşunuz mahalledeki tek su vanasını kontrol ediyor. Ertesi gün su faturanızı iki katına çıkardı. O parayla evini yeniden inşa edecek.
Yıkımın faturasını siz ödüyorsunuz.
Bu tam olarak şu an dünyada olan şey. Zinciri tek tek göstereyim.
İran Hürmüz Boğazı'nda geçiş ücreti almaya başladı. Gemi başına 2 milyon dolar. İran meclisi bunu yasayla onayladı. Ödeme yuan veya kripto ile yapılıyor. Sadece petrol tankerlerinden aylık gelir yaklaşık 600 milyon dolar.
Şimdi bu 2 milyon doların yolculuğunu takip edin.
Gemi şirketi 2 milyon dolar ödüyor. Bu parayı kendi cebinden karşılamıyor. Navlun fiyatına ekliyor.
Navlun pahalanınca petrolü taşıttıran şirket daha fazla ödüyor. Bu maliyeti ham petrol fiyatına yansıtıyor.
Petrol pahalanınca rafineri daha fazla ödüyor. Benzin ve dizel fiyatına yansıtıyor.
Dizel pahalanınca kamyoncu daha fazla ödüyor. Nakliye fiyatına yansıtıyor.
Nakliye pahalanınca fabrika daha fazla ödüyor. Ürün fiyatına yansıtıyor.
Ürün pahalanınca market daha fazla ödüyor. Raf fiyatına yansıtıyor.
Raf fiyatı pahalanınca tüketici daha fazla ödüyor.
Yani o 2 milyon dolar Hürmüz'de başlıyor. Ve sizin mutfak masanızda bitiyor.
Rakamlarla göstereyim.
Savaş başladığında petrol 90 dolar civarındaydı. Şu an 141 dolar. Yüzde 50 artış.
ABD'de benzin iki haftada galondan 3 dolardan 4 dolara çıktı. Dizel yüzde 45 arttı.
Dizel neden bu kadar önemli? Çünkü dünyada taşınan her şey dizelle taşınıyor. Kamyon dizel yakıyor. Tır dizel yakıyor. Gemi dizel yakıyor. Jeneratör dizel yakıyor. Soğuk hava deposu dizel yakıyor.
Dizel pahalanınca taşınan her şey pahalanaıyor.
Limon yüzde 63 zamlandı. Domates yüzde 51. Yaban mersini yüzde 44.
Ve bir adım daha var. Gübre.
Gübre doğalgazdan üretiliyor. Doğalgaz da pahalandı. Gübre pahalanınca bu sezonun hasadı daha pahalıya mal olacak. Yani bugünkü fiyatlar son değil. Gelecek aylar daha da pahalı olabilir.
Şimdi geri çekilin ve büyük resme bakın.
ABD ve İsrail İran'ın altyapısını bombalıyor. 9 ülkede 40'tan fazla enerji tesisi hasar gördü. Tamir yıllar sürecek.
Ama İran Hürmüz'ü kontrol ediyor.
Geçiş ücretinden aylık 600-800 milyon dolar doğrudan gelir.
Yüksek petrol fiyatından kendi ihracatıyla dolaylı gelir.
Ve tüm bu yüksek fiyatların bedelini dünyanın her yerindeki tüketici ödüyor. Pompada. Markette. Faturada. Kargoda. Uçak biletinde.
Irak savaşında yeniden inşayı Amerikan vergi mükellefleri ödedi. 2 trilyon doların üzerinde.
Bu sefer farklı. İran yeniden inşa maliyetini vergi olarak değil fiyat olarak tüm dünyaya ödetiyor.
Kimse size "İran yeniden inşa vergisi" demiyor. Ama her fiyat artışının içinde o maliyet var.
O yetkilinin sözünü tekrar okuyun:
"İran'ı yeniden inşa etmenin maliyetini İran halkı değil, bölgesel ve bölge dışı ekonomiler karşılayacak.
Tuana Yilmaz