— Xaricə ilk səfərimi heç vaxt unutmayacağam. Təxminən 1956-cı il idi.

Uçuş "Pobeda" adlanırdı — böyük bir yazıçı qrupu: Konstantin Paustovski, Rəsul Həmzətov, o vaxtkı Nazirlər Şurasının sədri Kosıginin qızı. Cəmi 400 nəfər var idi.

Hər şey bizim üçün bir kəşf idi. Bolqarıstanda özümüzü yaxşı hiss edirdik, amma Parisə çatanda!.. Romaya və Afinaya çatanda tamamilə şoka düşdük. Bir-birimizə çaşqınlıqla baxdıq, başa düşə bilmədik: o çürük Qərb harada idi, insanın insan üçün canavar olduğu yerdə? Necə işığı görüb əziyyət çəkdik, necə səhv başa düşdük və özümüzü itirdik, yaxşı bir sifəti qorumağa çalışdıq. Hər cür çirkinliyi necə zövqlə axtardıq.

Allahım, bir dilənçi görəndə necə sevinc hiss etdik! "Gecəqondularınız haradadır?" deyə soruşduq. Çünki onlar bizim sistemimizin üstünlüklərini, evdə bizə sonsuza qədər danışılan üstünlükləri axtarırdılar. Axtardılar, amma tapa bilmədilər.
Hələ qaliblərin məğlub olanlara qarşı heç bir narazılığı yox idi; bu, sonradan, Almaniyaya çatanda baş verdi. İndi isə, qəfəslərindən azadlığa buraxılan sovet insanlarının çaşqınlığı idi.

Ales Adamoviç mənə bir dəfə kənddə gəzərkən hasara bağlı bir itin yuxarı-aşağı tullanıb hürməyə başladığını danışdı. Sonra birdən ip qırıldı. O, dayandı və it qorxdu. Və yenidən öz yuvasına qaçdı. İp ona cəsarət verdi. Bizimlə də belə oldu, xaricə çatanda ip qırıldı. Və vəziyyətin bizim üçün o qədər də pis olmadığından əmin olmaq üçün yuvamıza qaçdıq.
Nümayəndə heyətimizdən bəzi axmaqlar, Kapridəki iki qoca bizə Neapolitan mahnıları oxumağa başlayanda və biz onları məmnuniyyətlə dinlədikdə, tənqid etməyə başladılar: "Niyə onları dinləyirsiniz? Müğənnilərimiz daha yaxşı oxuyur!" Cavab verdik ki, müğənnilər daha yaxşı ola bilər, amma bu qocalar heç də müğənni deyildilər. "Amma kişilərimiz italyanlardan daha yaxşı aşiqdirlər", - deyə onlar israr etdilər. Onlar bir şeyə yapışmalı idilər!

Sonradan ailələrimizə gördüklərimizi danışanda bizə inanmadılar. Özümüz də heyrətamiz fərqi haqlı çıxarmağa və həyatımızı müdafiə etməyə çalışdıq. Avropanın qalan hissəsindən daha pis yaşadığımızı etiraf etmək o qədər də asan deyildi. Qırmızı Meydanın dünyanın ən gözəl meydanı olmadığını və daha gözəl meydanların olduğunu. Vicdanımızı birtəhər qorumalı idik. Axı məlum oldu ki, biz axmaqıq.

Daniil Qraninlə müsahibədən.

İ.V. Obolenskinin "Bir dövrün dörd dostu: Bir əsrin fonunda xatirələr" kitabından sitat.
Tahir Azadov
TEREF