İ.Q. Çavçavadze (1837-1907) "Erməni alimləri və ağlayan daşlar" kitabında Gürcüstan ermənilərinə müraciət edir:
"Bizdə çox və ya az şey olsa da, sizə sığınacaq verdik, sizi qoruduq və sizinlə qardaşlaşdıq. Öz evimizdə bizə düşmən kimi yanaşmayın! Evinizdə pusquda duran düşməndənsə, yolunuzda aslan uzanması daha yaxşıdır. Gürcülər köhnə günlərdə belə deyirdilər, biz də deyirik; hər hansı bir ağıllı erməni də belə edəcək."
‼️ Rusiya hakimiyyəti tərəfindən həyata keçirilən Gürcüstan ərazilərinin erməniləşdirilməsi mərhələləri:
1. Kartli-Kaxeti krallığının ləğvindən (1801) sonra Tiflis ərazisinə 2000 erməni köçürüldü;
2. 1807-1808-ci illərdə daha 2000;
3. 1809-1811-ci illərdə 2000-dən çox;
4. 1829-cu ildə – 70.000 Osmanlı ermənisi;
5. 1829-cu ildən 1831-ci ilə qədər – Axaltsixe və Axalkalakidə 34.000, Borçalıda 5.000 Osmanlı ermənisi.
Beləliklə, 20-ci əsrin əvvəllərində Gürcüstanda 252.000 erməni yaşayırdı ki, onlardan 124.900-ü və ya təxminən 50%-i Tiflisdə yaşayırdı.
‼️ 14-cü əsrə qədər Cavaxetiya epiqrafiyasında erməni yazıları tamamilə yoxdur, lakin bu bölgə gürcü yazılarının bolluğu ilə digər bölgələr arasında fərqlənir.
Mənbə: Vadaçkoriya Ş. Gürcü Siyasi Düşüncəsində Gürcü-Ermənistan Münasibətləri Məsələləri (1918-1920). Tbilisi, 1999.