Tarih meraklılarının sıkça duyduğu, Osmanlı'nın o meşhur Peyk sınıfıyla ilgili tüyler ürperten bir rivayet vardır: "Daha hızlı koşsunlar, dalakları şişmesin diye çocukken ameliyatla dalakları alınırdı."
Bir tarihçi gözüyle bu iddiayı masaya yatırdığımızda, karşımıza bambaşka bir tablo çıkıyor. Gelin, bu efsaneyi dönemin gerçekleriyle analiz edelim.
1. Tıbbi Olarak Mümkün Müydü?
15. ve 17. yüzyıl tıbbından bahsediyoruz. Henüz anestezinin, antibiyotiğin ve sterilizasyon kavramının olmadığı bir çağ... Böyle bir dönemde karın boşluğunu açıp, dalak gibi kanlanması çok yüksek bir organı almak, cerrahi bir müdahaleden çok "cinayet" olurdu. Sepsis (enfeksiyon) riski neredeyse %100'dü. Yani bu adamlar ameliyatlı değil; inanılmaz bir disiplinle eğitilmiş elit atletlerdi.
2. Neden At Yerine İnsan?
Lojistik açıdan baktığımızda "Neden atla gitmiyorlar?" sorusu akla gelir. Cevap, biyoloji ve coğrafyada gizli. Atlar, patlayıcı güç (sprint) konusunda muazzamdır ama terleme mekanizmaları insan kadar gelişmemiştir. Uzun süre yüksek tempoda koşarsa bir atın ciğerleri iflas eder (çatlar). İnsan ise terleyerek vücut ısısını dengeler; yani bizler doğuştan "maratoncuyuz". Engebeli arazide atın tıkandığı yerde, Peykler durmaksızın devam ederdi.
3. İşin Sırrı: Gümüş Top
Peki dalak ağrısını (splenik spazm) nasıl engelliyorlardı? Cerrah bıçağıyla değil, nefes tekniğiyle. Ağızlarında delikli gümüş bir top taşırlardı. Bu, onları burundan nefes alıp vermeye zorlar, ritmi korur ve ağız kuruluğunu önlerdi. Özetle Peykler; cerrahi bir müdahalenin değil, sınırları zorlayan bir iradenin ve eğitimin eseriydi. Sizce modern tıbbın imkanlarıyla bile, bir insan o günkü performansa ulaşabilir mi?
Tarih-i Kadraj
TEREF