3 may 1963-cü ildə "əsrin casusu", Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargahının QRU polkovniki Oleq Vladimiroviç Penkovskinin və onun əlaqələndiricisi, Britaniya kəşfiyyat zabiti Qrevil Uinnin məhkəməsi başladı.
Məhkəmə prosesi bütün media orqanları tərəfindən geniş işıqlandırıldı və nəticələr məktəblərdə, universitetlərdə və əmək kollektivlərində müzakirə edildi. Məhkəmə prosesindən parçalar Mərkəzi Televiziya və Radioda yayımlandı, transkriptlər qəzetlərdə çap edildi və ayrıca broşürlər şəklində nəşr olundu və kitabxanalara paylandı.
Ölkə daxilində işçi mitinqləri keçirildi və insanların (məktəblilər və tələbələr də daxil olmaqla) rəsmi olaraq "İuda"lara qarşı sərt cəza tələb etmələri gözlənilirdi.
Penkovski SSRİ-də "xəyanətin atributu"na çevrildi - hakimiyyət casusun mənəvi korrupsiyasını (dəbdəbəyə və "Qərb dəyərlərinə" olan sevgisini) vurğulamaq, onu Sovet vətəndaşı ilə müqayisə etmək istəyirdi. Penkovskinin 18 aylıq casusluğu müddətində ümumilikdə 7600 səhifədən çox olan 111 film (təxminən 5500 kadr) məxfi sənədləri təhvil verdiyi güman edilir. Onun hesabatları yüzlərlə MKİ və MI6 hesabatının əsasını təşkil edirdi və özü də (xaricdəki ezamiyyətləri zamanı) Qərb işçiləri ilə təxminən 140 saat şəxsi söhbətlər aparırdı. Gündə təxminən 10 sənədin şəklini çəkirdi! Olduqca təsirli bir fiqur idi! O, əlbəttə ki, "ikiqat agent" deyildi!
Maraqlıdır ki, sərt Sovet qanunlarına baxmayaraq, Penkovskinin ailəsi repressiyaya məruz qalmırdı - həyat yoldaşı və qızları hətta soyadlarını dəyişdirmişdilər və onlara əla yaşayış şəraiti təmin edilmişdi.
Penkovski ölüm cəzasına (dövlətə xəyanət və casusluq) məruz qaldı, Uin isə səkkiz il (əlaqə işçisi kimi işləməklə) cəza aldı, ilk üç il həbsxanada, sonrakı beş il isə maksimum təhlükəsizlik koloniyasında çəkilməli idi. İki il sonra Uin Böyük Britaniyada həbs edilmiş Qordon Lonsdeyl (əsl adı Konon Molodi) ilə dəyişdirildi. Bu epizod demək olar ki, "Ölü Mövsüm" filmində sədaqətlə yenidən canlandırılır...
Mübadilə zamanı ingilis özünü çox praktik bir insan kimi sübut etdi. Həbs zamanı müsadirə edilən sovet pullarının ona qaytarılacağını öyrənən Uin bütün məbləğin qara kürü ilə alınmasını əmr etdi. Bunun üçün o, vətənində "Kilka" (şprat) ləqəbini qazanmışdı və kəşfiyyat zarafatlarının dediyi kimi, onlar "köpəkbalığı" üçün çox sərfəli şəkildə ticarət edirdilər.
İqor Repeşko
TEREF