Eramızdan əvvəl 530–529-cu illərdə bir çox ölkəni fəth edərək "Asiyanın hökmdarı" titulunu qazanan Midiya padşahı Kir Böyük Çöl üzərinə yürüşə çıxdı. O, irəliləyişinə təxminən Türküstan və Otrar arasında yerləşən Sırdəryadan başladı. Sakaları o dövrdə padşahlarının dul arvadı Tomiris idarə edirdi. Tomirisin əri Tiqraxaudların şahzadəsi Rüstəm idi və o da Kirin əlində döyüşdə həlak oldu. Kir kraliçaya səfir göndərərək onunla evlənmək və iki xalqı döyüşsüz vahid bir dövlətdə birləşdirmək təklifi etdi. Saka kraliçası imtina etdi. İlk döyüş Tomirisin oğlu Spargapisesin rəhbərlik etdiyi Sakaların qələbəsi ilə başa çatdı. Saka adətinə görə, qələbə həmişə qeyd olunurdu. Bundan istifadə edən farslar gecə Saka qoşunlarına güclü şərab içirdilər və bu da onların sərxoş olmasına səbəb oldu. Kir bundan istifadə edərək Saka ordusunun üçdə birini və kraliçanın oğlu Sparqapisesi əsir götürdü. O, əsirlikdə intihar etdi. Tiqraxaud kralı Kovaldanın oğlu və kraliça Tomirisin əri olan əfsanəvi döyüşçü Rüstəm də bu döyüşdə qəhrəmancasına həlak oldu.
Həlledici döyüşdə qadınlar da iştirak etdilər, son həlledici anda kraliçanın özü ilə döyüşə qaçan Saka qızları. Herodot bu döyüşü "ən qəddar və ən böyük" adlandırdı. Qanlı döyüş Sakaların qələbəsi ilə başa çatdı, burada farslar döyüş meydanında cəsur qadınları görəcəklərini gözləmirdilər. Herodotun sözlərinə görə, Kir də daxil olmaqla, bütün farslar döyüş meydanında həlak oldular. Bu, Farsa ağır zərbə idi; dövlətin qonşuları arasında hərbi nüfuzu aşağı düşdü. Artıq böyük "Asiyanın hökmdarı" yox idi. Beləliklə, "Asiyanın hökmdarı" olan Kirin ordusu nəhayət Saka şahzadəsi Tomiris tərəfindən məğlub edildi. Daha sonra Kambisin kiçik qardaşı Bardiya (yunanca: Smerdis) kimi təqdim edilən Qaumata (və ya Yalançı Bardiya) Kirin yerinə keçdi, lakin tezliklə Qaumata sui-qəsdçilərin seçdiyi nizəçi Darius onun yerinə keçdi.
Qələbə Massagetalar, Tiqraçaudalar və Haomavargi qəbilələrindən olan Saka əhalisinin böyük bir hissəsinin itirilməsi bahasına əldə edildi. Kirin başını kəsib iki xainin qanı ilə birlikdə dəri torbaya dolduran Tomiris hamının qarşısında qışqırdı: "Qan istəyirdin, iç, iç!" və başını torbaya atdı. Tomiris çevik strateq idi və əhali arasında böyük nüfuza malik idi, bunu onun ölümündən sonra Saka dövlətinin bir deyil, üç hökmdar tərəfindən idarə olunması sübut edir.
Saka kraliçası Tomirisin qəhrəmanlığı haqqında bir çox məşhur əfsanə mövcuddur.
Köçəri Sivilizasiyanın İrsi
TEREF