Budur, tarixin ən görkəmli şəxsiyyətlərindən biri olan Sultan I Baybarsa (əz-Zahir Baybars) həsr olunmuş tematik həftəmiz başa çatdı. Onun hakimiyyəti (1260–1277) Yaxın Şərqdə səlibçi dövlətlərinin qürub çağı və monqol ekspansiyasının dayandırılması dövrü kimi yadda qaldı.
1. Şöhrətin təməli: 1250-ci il
Onun şöhrətinin və siyasi yüksəlişinin təməli məhz 1250-ci ildə, Fransa kralı Müqəddəs IX Lüdovikin başçılıq etdiyi Yeddinci Səlib yürüşü zamanı qoyuldu. Məhz o zaman gənc əmir Baybars özünü dahi bir taktik kimi göstərdi. Fransızların demək olar ki, bütün avanqardı və tamplierlər ordeninin seçmə cəngavərləri məhv edildi. Bu məğlubiyyət Lüdovikin ordusunu ruhdan saldı. Sonradan səlibçi ordusu tamamilə mühasirəyə alınaraq darmadağın edildi. Kral Lüdovik bütün ətrafı və cəngavərləri ilə birlikdə əsir düşdü. Tarixdə bu döyüşlər Əl-Mansurə (fevral 1250) və Fariskur (aprel 1250) döyüşləri kimi qaldı.
2. Səlibçi qalalarının məhvi
Baybars anlayırdı ki, güclü qalalar olmadan səlibçilər sahili əldə saxlaya bilməyəcəklər. Buna görə də o, cəngavər ordenlərinin istinadgahlarını sistemli şəkildə məhv edirdi:
1265-ci il: Qeysəriyyə və Arzuf süqut etdi. Baybars əsgərlərlə çiyin-çiyinə çalışaraq şəxsən mühasirələrdə iştirak edirdi.
1266-cı il: Tamplierlərin Safet qalası alındı. Təslim olduqdan sonra qarnizon edam edildi ki, bu da digərləri üçün qorxunc bir xəbərdarlıq oldu.
1268-ci il: Əsas zəfər — Antioxiya (Antakya) şəhərinin fəthi. Bu, səlibçilərin ən zəngin və ən qədim şəhərlərindən biri idi. Bundan sonra Yaffa və Şakif (Bofor) qalası süqut etdi.
1271-ci il: Əfsanəvi Krak de Şevalye (hospitalyerlər) və Monfor (tevtonlar) qalalarının süqutu. Krak de Şevalye alınmaz hesab olunurdu, lakin Baybars güclü mühasirə maşınlarından və hiyləgərlikdən (orden magistrinin adından saxta məktub göndərməklə) istifadə etdi.
3. Kilikiya Çarlığı ilə mübarizə
Kilikiya çarlığı monqolların sadiq müttəfiqi idi, bu da onu Baybars üçün prioritet hədəfə çevirirdi. Bu "Qıpçaq aslanı" iki böyük hücum (1266 və 1275-ci illər) və çoxsaylı lokal reydlər təşkil etdi.
1266-cı il (Mari döyüşü): Baybars səlibçilərlə məşğul olarkən, onun sərkərdəsi Qalavun Kilikiya ordusunu darmadağın etdi. Paytaxt Sis talan edildi, Adana, Tarsus və Ayas limanı yandırıldı. Kilikiya məmlüklərə ağır xərac ödəyən zəif bir vassala çevrildi.
1275-ci il: Sultan Baybars bu torpaqlara ən dağıdıcı yürüşlərindən birini etdi. Sis şəhəri demək olar ki, tamamilə dağıdıldı, saraylar və kilsələr yandırıldı. Ceyhun çayı sahilindəki qədim Masis şəhəri də tamamilə viran edildi.
4. Assasinlərin sonu
Səlahəddin Əyyubidən fərqli olaraq, Baybars assasinlərin Suriya dağlarındakı muxtariyyətinə son qoymağa qərar verdi. O, yalnız güclə deyil, həm də siyasi təcridlə hərəkət edərək onları monqol dəstəyindən məhrum etdi.
1270-1273-cü illər arasında o, assasinlərin bütün əsas qalalarını (Masyat, Kadmus, Əl-Kəhf və s.) ələ keçirdi. Baybars assasinləri tamamilə məhv etmədi, lakin onları siyasi hakimiyyətdən məhrum edərək özünə tabe etdi.
5. Nubiya səfəri
Baybars Nubiyanı (Makuriya çarlığı) faktiki olaraq Misirin vassalına çevirərək, bu regionda xristian təsirinin zəifləməsinin əsasını qoydu. 1276-cı il yürüşü ilə Nubiya ağır xərac altına salındı və bölgədə İslam mədəniyyəti sürətlə yayılmağa başladı.
6. Monqollara qarşı mübarizə: "Misir Aslanı"
Baybars monqolları meydan döyüşlərində məğlub edən ilk sərkərdə kimi tarixə düşdü:
Eyn Cəlud döyüşü (1260): O vaxt sultan Qutuz olsa da, Baybars avanqarda komandanlıq edərək monqolları tələyə saldı. Bu döyüş İslam dünyasını tamamilə məhv olmaqdan xilas etdi.
Hims döyüşü (11 dekabr 1260): Eyn Cəludun kölgəsində qalsa da, bu döyüşdə birləşmiş müsəlman qüvvələri Elxanilər ordusuna ağır zərbə vuraraq Suriyadakı uğurlarını möhkəmləndirdilər.
Əlbistan döyüşü (1277): Ömrünün sonunda Baybars şəxsən orduya rəhbərlik edərək Anadoluya girdi və burada monqol, gürcü və Səlcuqlu qoşunlarını darmadağın etdi.
Nəticə: Karyerası ərzində monqollara ən azı 5 böyük məğlubiyyət yaşadan Baybars, özündən sonra daha iki əsr yaşamış qüdrətli bir dövlət qoyub getdi. O, Misir və Suriyanı səlib yürüşləri və monqol hücumlarının parçalandığı vahid bir istehkama çevirdi.
Azərbaycan Türkü
TEREF