Məşhur təsəvvürdə bir stereotip kök salmışdır: Noqaylar Krıma şərq çöllərindən gəlmiş və adlarını özləri ilə gətirmişdilər. Lakin tarixi faktlar bizə fərqli, daha mürəkkəb bir mənzərə qurmağa imkan verir. "Noqay" etnonimi əvvəlcə "şərq" deyildi - əksinə, onun aktiv yayılması məhz Krımdan və Qara dəniz bölgəsindən başlamışdır.
13-cü və 14-cü əsrlərdə Krım Cuçi Ulusunun əsas siyasi və demoqrafik mərkəzlərindən biri idi. Orda zadəganları burada cəmləşmişdi və çöllərin idarə olunmasında mühüm rol oynayan klan ittifaqları, hərbi konfederasiyalar və elit qruplar yaranmışdı. Bu dövrdə "Noqay" adı müasir mənada etnik qrupu deyil, Orda hakimiyyət ənənəsi ilə əlaqəli müəyyən bir siyasi və hərbi dairəyə mənsubluğu ifadə edirdi. Qızıl Orda 14-cü və 15-ci əsrlərdə dağıldıqca, əvvəllər Krımda və Şimali Qara dəniz bölgəsində yerləşən xeyli sayda tayfa və qoşun şərqə - Volqa bölgəsinə, Xəzər dənizi bölgəsinə və Şimali Qafqaz çöllərinə köç etməyə başladı. Bu köçlərlə yanaşı, "Noqay" adı yayıldı və tədricən bu yeni köçəri icmalarla əlaqələndirildi.

Beləliklə, "Noqay çölləri" öz adını əvvəlcə şərqdən tək bir Noqay xalqının köçməsi üçün deyil, Orda siyasi ənənəsinin daşıyıcılarının oraya köçməsi üçün aldı, onlar üçün "Noqay" adı status və legitimlik simvolu idi. Yalnız 15-ci və 16-cı əsrlərdə etnonim nəhayət yenidən şərh edildi və bir xalqın təyinatı kimi qəbul edilməyə başladı.

"Noqay" etnoniminin tarixi açıq şəkildə göstərir ki, çöl dünyasında adlar çox vaxt "xalqların" deyil, güc, elita və siyasi təsirin izi ilə yayılır. Və bu prosesdə Krım periferik deyil, əsas rol oynadı.
Krım tatarları Noqaylar
TEREF