Paytaxtında dövləti faktiki olaraq ələ keçirən Müzəffərəddin Şahın (İranda Qacar ​​sülaləsinin 5-ci şahı, 1896-cı ildən 1907-ci ilə qədər hakimiyyətdə olan) ilk işi monarxiya dövlətinin mövcudluğunun asılı olduğu ən vacib məsələ olan taxt-taca varislik məsələsini həll etmək idi. Tehrandan gələn teleqrafa görə, Müzəffərəddin Şahın böyük oğlu, hazırda İ'tizad-üs-Sultanə tituluna sahib olan Mehmed Əli Mirzə taxt-taca varis elan edildi. Mehmed Əli Mirzə 25 yaşında bir gəncdir. O vaxta qədər o, məlum olduğu kimi, ali nəzarət şahın hakimiyyəti dövründə şahın özünün əlində olan Azərbaycan əyalətinin qoşunlarının komandanı vəzifəsində çalışmışdı. Müzəffərəddin Şah Azərbaycanın idarəçiliyini oğluna təhvil verdikdə — Mehmed Əli Mirzə taxt-tacın varisi elan edildikdən sonra (Qacar ​​sülaləsinin qədim ənənəsinə görə taxt-tacın varisinin Azərbaycanın canişini olmasını tələb edir), Şahın gedişindən bəri faktiki olaraq olduğu qədər daimi olan bu idarəçilik — yeni Şah oğluna olduqca xarakterik bir məktub ünvanladı və mətnini Təbrizdə nəşr olunan fars qəzeti Nasiri-də tapa bilərik.
Aydındır ki, yeni Şah oğlunu xalqını sevdiyi qədər səmimi sevir və güclərinin əsasını terrorda və əhaliyə aşılanan qorxuda görən Asiya despotları sisteminə uyğun idarəçilik ideyasına qarşı çıxır. Budur, sözlərinin sadəliyində belə səmimiyyəti parlayan bu qısa məktub:
"Rəbb Allah xalqımı mənə əmanət edərək, məni onların çobanı etməkdən məmnun oldu. Allah qarşısında bütün enerjimi xalqımın xoşbəxtliyinə və rifahına həsr etməyə borcluyam. İtizadus-Soltane mənim əziz oğlumdur və Azərbaycan mənim evimdir, onu dünyada hər şeydən çox sevirəm. Buna görə də ən yaxşı evimi əziz oğluma əmanət edirəm. O, hər bir azərbaycanlı üçün ata olmalıdır. Mən özüm otuz yeddi illik hakimiyyətim dövründə azərbaycanlılara ata kimi yanaşmışam. İtizadus-Soltane mənim nümunəmi izləməlidir."
Fars taxtının hazırkı varisi atasının böyük oğlu olduğundan və Qacar ​​evinin şahzadəsi ilə evli olduğundan, onun və nəsillərinin Fars taxtına olan hüquqları həm Qacar ​​sülaləsində mövcud olan xüsusi varislik qanununun, həm də sivil dünyanın bütün monarxik dövlətlərində qüvvədə olan ümumi qanunun tələblərini tam şəkildə ödəyir.
(Qeyri-rəsmi hissə. M. Ş., Tiflis, 4 iyun 1896 // Kavkaz, № 147. - Tiflis, 5 iyun 1896.)
Rizvan Büntürk.
TEREF