Marseldə Türkiyənin baş konsulu vəzifəsində çalışan türk diplomatı İsmayıl Necdet Kent (1911-2002) bir dəfə nasistlərin Marseldə yaşayan 80 türk yəhudisini konsentrasiya düşərgələrinə aparmaq üçün mal-qara vaqonlarına yüklədiyini öyrəndi. O, Türkiyə vətəndaşlarının dərhal azad edilməsini tələb etməyə tələsdi. O, bu yəhudilərin Türkiyə vətəndaşı olduğunu və Türkiyənin müharibədə iştirak etmədiyini bildirdi. Bir alman zabiti cavab olaraq orada Türkiyə vətəndaşı olmadığını, "yalnız yəhudilər" olduğunu bildirdi. Daha sonra Necdet Kent və köməkçisi nasistlərin tələblərinə baxmayaraq vaqona mindilər və düşməkdən imtina etdilər. Növbəti stansiyada bir qrup alman zabiti vaqona minərək Kentdən üzr istədi və ondan Marselə qayıtmasını istədi. Onlar onun üçün vaqon sürdülər. Lakin Kent qətiyyətli idi: "İnsanların dinlərinə və etnik mənsubiyyətlərinə görə ayrılmasına qəti şəkildə qarşı çıxan dünyəvi Türkiyə hökumətinin nümayəndəsi olaraq, mən bu insanları burada qoyub ölümə göndərə bilmərəm", - dedi. Onun barışmaz mövqeyindən təəccüblənən nasistlər sonda qatarın Türkiyəyə getməsinə icazə verdilər. 2001-ci ildə Necdet Kent Türkiyənin ən yüksək mükafatlarından biri olan Vətənə Ən Yüksək Xidmətə görə Ordenlə, eləcə də Holokost zamanı yəhudiləri xilas etdiyinə görə İsrail hökumətinin xüsusi medalı ilə təltif edildi.
Kentin işğal olunmuş Marseldəki qəhrəmanlıq hərəkətləri yalnız bu hadisə ilə məhdudlaşmadı. Marseldə akkreditə olunmuş digər diplomatlardan fərqli olaraq, o, bir neçə onlarla yəhudiyə Türkiyə pasportu verdi və bununla da onları deportasiyadan xilas etdi. Bir gün Kent yerli Gestapo qərargahına getdi və orada sünnət testi ilə yəhudiləri müəyyən etmək cəhdlərinin yalnız alçaldıcı deyil, həm də faydasız olduğunu bildirdi, çünki bu əməliyyat yalnız yəhudilər üzərində deyil, həm də müsəlmanlar üzərində həyata keçirildi.
Müharibədən sonra Kent Türkiyənin Nyu-Yorkdakı baş konsulu və Tayland, Hindistan, İsveç və Polşada səfir vəzifələrində çalışdı.
2001-ci ildə Necded Kent və digər iki türk diplomatı Namiq Kamal Yolqa və Səlahəddin Ülcümen Yad Vaşem Holokost abidəsi tərəfindən Millətlər Arasında Saleh kimi tanındılar.
Sevinc Alxas Qızı
TEREF