20 Şubat 1833 - Osmanlı İmparatorluğu'nun Mısır Eyaleti'nde çıkan isyanın bastırılması için, Rusya Filosu İstanbul'a geldi.
Hünkar İskelesi Antlaşması'na giden süreç…
Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı ordusunu Konya’da ağır bir yenilgiye uğratmış ve ordusu Kütahya’ya kadar ilerlemişti. İstanbul doğrudan tehdit altındaydı.
Sultan II. Mahmud, önce İngiltere ve Fransa’dan yardım istedi. Ancak bu devletlerin ilgisiz kalması üzerine, Osmanlı’nın ezeli düşmanı olan Rusya’dan yardım istemek zorunda kaldı.
20 Şubat 1833’te Amiral Lazarev komutasındaki 9 gemilik Rus filosu Büyükdere (İstanbul) önlerine demirledi.
Bu durum İngiltere ve Fransa’yı dehşete düşürdü, çünkü Rusya’nın Boğazlar üzerinde tam hakimiyet kurmasından korktular.
Rusya’nın müdahalesiyle Kavalalı ile Kütahya Antlaşması imzalandı. Ancak asıl önemli gelişme, Rusya’nın bu yardımının "faturası" olan ve Osmanlı’yı Rusya’ya bağımlı hale getiren Hünkar İskelesi Antlaşması (8 Temmuz 1833) oldu.
Bu anlaşmaya göre;
•Taraflardan biri saldırıya uğrarsa diğeri ona yardım edecektir.
•Antlaşmanın en kritik noktası gizli bir maddede gizliydi. Buna göre; Rusya batılı bir devletle savaşa girerse, Osmanlı ordusu göndermek yerine sadece Boğazları (Çanakkale ve İstanbul) batılı gemilere kapatacak, Rus gemilerine ise açık tutacaktır.
•Bu antlaşma ile "Boğazlar Meselesi" ilk kez uluslararası bir sorun haline gelmiştir.
•Rusya, Karadeniz’de tam bir güvenlik sağlamış ve sıcak denizlere inme yolunda dev bir adım atmıştır.
•Osmanlı İmparatorluğu, kendi topraklarını koruyamayacak kadar zayıf olduğunu ve bir dış güce (Rusya’ya) muhtaç kaldığını resmen kabul etmiştir. Bu antlaşma, Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını tek başına kullandığı son antlaşmadır.
•İngiltere ve Fransa bu antlaşmaya şiddetle karşı çıkmış, Rusya’nın Akdeniz’e inme ihtimalinden dehşete düşmüşlerdir. Bu gerginlik, 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi’ne giden süreci başlatmıştır.
Antlaşma 8 yıl için imzalanmıştır. Süresi dolduğunda (1841), Avrupalı devletlerin baskısıyla yenilenmemiş ve yerini Boğazlar'ın uluslararası statüsünü belirleyen Londra Boğazlar Sözleşmesi almıştır.
📚 İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, IV. Cilt, 1. Bölüm: Karlofça Anlaşmasından XVIII. Yüzyıl Sonlarına Kadar (Veya genel serinin Tanzimat dönemine tekabül eden ciltleri).
📚 Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi, V. Cilt: Nizam-ı Cedid ve Tanzimat Devirleri (1789-1856).
Türk Tarih Otağı
TEREF