Selçuklu sanatında Antropomorfik Güneş İkonografisi. 12-13. yy.
Güneş “Hükümdarlık" ile alakalı bir simgedir. Oğuz Kağan "Güneş Bayrağımız Olsun" derken, aslında “dünya hakimiyeti” idealini anlatır. Türk Kozmoloji düşüncesinde Güneş, Güney yönüne yerleştirilir ve Kırmızı renk sembolizmi ile ifade edilir. Güneş doğu yönünüde Jüpiter ile paylaşır.
Ona, Gün Tengri ve Gün Ana şeklinde hitap edilir. Hun ve Göktürk Kağanları, gündüz doğuya dönerek Güneşi, akşam batıya dönerek Ay'ı selamlar. Bu ikisi en yüksek derecede parlaklık sembolüdür ve Kağanlar Kün-Ay şeklinde olan taçlar takar. Türk mantık ve düşünce sisteminde Güneş dişil, Ay eril arketiplerdir. Güneş Yaruk, Ay ise Kararıg ilkesini ifade eder. Dolayısıyla Güneş ve Ay ikili zıtlıklar kuramının sembolleridir.
Selçuklu döneminde Aslan Burcu sembolizmi ile birlikte paraların üzerinde kullanılmıştır. Güneş Aslan Burcunun yöneticisidir ve bu burçtaki konumu "Hükümdarları ve Kralları" ifade eder ve dünya hakimiyetinin de sembolüdür. Selçuklu sanatında Güneş insan yüzü şeklinde antropomorfik olarak ifade edilir. Sanat geleneği olarak, Uygur sanat tarzının ve geleneğinin esintisini taşır.
Selçuklu döneminde "8 Köşeli Yıldız" içine yerleştirilir. 8 Köşe, Güneşin konumuna göre ayarlanan, 4 ana yön ve 4 ara yön ile bağlantılıdır. Arkaik insanlar yönlerini tayin etmek için yüzlerini Güneş'e döner, önlerini Doğu, arkalarını Batı, sağlarını Güney ve sollarını Kuzey olarak belirlemişlerdir.
Türk Şamanlar Güneş diskini önlerine, Ay diskini arkalarına asar. Ya da sağ taraflarına Güneş sembolünü, sol taraflarına Ay sembolünü işler. Şamanlar ateş-ocak yakmadan önce, 8 Köşeli Ana Hatun dedikleri Toprak Ana'dan izin alır. Toprak Ana'nın 8 köşesi de 8 yönü ifade eder. Şamanlar "Ocağı" gökyüzündeki Güneşin yersel izdüşümü olarak görür. Güneşe "Büyük Od-Büyük Ateş" Ocağa "Kiçi Od-Küçük Ateş" derler. Nuray Bilgili