"...Özbəklər - taciklərdən fərqli olaraq rəngarəng və canlı, bəlkə də daha kobud, hətta daha kobud rəngarəng olsalar da - bazarların səs-küyündə belə nəzərə çarpacaq dərəcədə fərqlənirlər. Şübhəsiz ki, onlar qırğızların və kalmıkların əmiuşaqları, yüksək yanaqlı, enli burunlu, gözlərində çox nəzərəçarpacaq əyrilik olan və dodaqlarında və saqqallarında xarakterik seyrək bir böyümə olan Turanlılardır. Onların çoxu artıq monqol-türk tipinin ilkin saflığını itirib, arvad və cariyə kimi götürdükləri fars əsirləri vasitəsilə daim fars qanı ilə qarışsalar da, əksəriyyəti fitri "kalmık" görünüşlərinin çox hissəsini saxlayıblar ki, özbək taciklər arasından asanlıqla seçilə bilər, qoyun sürüsündən keçi kimi. Özbəklər ümumiyyətlə taciklərdən daha az yaraşıqlı, daha yöndəmsiz, daha az ünsiyyətcil və tacikin özünü tamamilə evdəki kimi hiss etdiyi sənətkarlıq və ticarətə daha az meyllidirlər. Digər tərəfdən, özbəklər şəhər həyatı ilə korlanmış qorxaq iranlılardan daha hündür, daha güclü, daha cəsur və daha dözümlüdürlər. Bu, təəccüblü deyil, çünki özbəklər Buxaranın fəthçisi və onun qanuni ağasıdır. Kobud görünüşlərinə baxmayaraq, özbəklər regionda imtiyazlı və dominant bir təbəqə təşkil edirlər, Avropa dövlətlərinin keçmiş zadəganlarına bənzər bir növ hərbi cəngavərlik.

Özbəklər hələ də köhnə köçəri ənənələrinə, keçə çadırlarına, kumıslarına və dəvələrinə sadiq qalırlar və doğma çöllərini dar şəhərlərlə dəyişdirməkdən çəkinirlər. Lakin, əlbəttə ki, zamanın gücü onların çoxunu müxtəlif səbəblərdən şəhərlərə cəlb edib, taciklərlə qaynayıb-qarışaraq, savadlı mollalara, ağıllı tacirlərə, hakimlərə və hökmdarlara çevriliblər. Əmir və onun ilk naziri Quşbəyi həmişə özbəklərdir.

Özbəklər Daxili Asiyanın ən çoxsaylı və güclü xalqlarından biridir. 13-cü əsrdə Rusiyanı fəth edən sözdə tatarlar da eyni özbəklərdən başqası deyildilər. Bu tatarlar özlərini "Noqay" adlandırırdılar və Noqaylar hələ də onlardan biridir. 92 Özbək qəbiləsi..."
Rəsm: Özbək, 16-cı əsr.
Nurlan Saltaev