Antik Çağ Avrasya coğrafyası, atlı göçebe Türk kültürünün ve askeri dehasının ilk büyük şekillenişine tanıklık etmiştir. M.Ö. 8. yüzyılda gerçekleşen Massaget-İskit Savaşı, basit bir toprak mücadelesi olmanın ötesinde, iki akraba Ön-Türk (Proto-Türk) boyunun bozkır hakimiyeti için karşı karşıya geldiği tarihi bir kırılma noktasıdır. Tarihçi Herodot'un kayıtlarında da geniş yer bulan bu çatışma, Türk boylarının tarih boyunca kendi aralarında yaşadığı egemenlik mücadelelerinin ilk büyük örneğidir. Savaşın ardından tetiklenen büyük göç dalgası, Türk kültür unsurunu Karadeniz'in kuzeyine ve Doğu Avrupa içlerine kadar taşıyarak dünya tarihinin seyrini değiştirmiştir.
M.Ö. 8. yüzyılda Hazar Denizi'nin doğusunda, Orta Asya ovalarında yaşayan Massagetler, bölgedeki nüfus artışı ve diğer göçebe unsurların baskısıyla batıya doğru genişleme kararı almışlardır. Bu genişleme hattı üzerinde, yine kendileri gibi atlı göçebe Türk yaşayışına, kurgan kültürüne ve askeri yapılanmasına sahip olan İskitler (Sakalar) yer almaktaydı. Massagetlerin, İskit topraklarına yönelik başlattığı bu büyük taarruz, iki boy arasında amansız bir savaşa yol açmıştır. Her iki tarafın da aynı askeri doktrine (Turan taktiği, atlı okçular, demir silahlar) sahip olması mücadelenin şiddetini artırmıştır.
Savaşı kaybeden İskit boyları, tamamen Türk göç geleneğine uygun olarak, çadırları, arabaları ve sürüleriyle birlikte batıya doğru çekilmek zorunda kalmıştır. İdil (Volga) Nehri'ni aşan İskitler, Karadeniz'in kuzeyindeki Kimmer topraklarına girmişlerdir. Bu durum, askeri ve kültürel bir domino etkisi yaratarak Kimmerlerin de Anadolu ve Kafkasya'ya göç etmesine neden olmuştur. Yaşanan bu büyük nüfus hareketi, Türklerin teşkilatçı yapısını, maden işleme sanatını (Hayvan üslubu) ve süvari savaş sanatını Ön Asya ve Avrupa medeniyetlerine tanıtmıştır. Massaget-İskit Savaşı, Türklerin yerleşik imparatorlukları sarsacak büyük göç hareketlerinin (Kavimler Göçü gibi) ilk prototipidir.
Sonuç olarak, M.Ö. 8. yüzyıldaki Massaget-İskit Savaşı, iki Türk boyunun egemenlik çatışmasının Avrasya jeopolitiğini nasıl yeniden şekillendirdiğini göstermektedir. Bu savaş sonucunda yer değiştiren İskitler, Karadeniz'in kuzeyinde görkemli bir Türk medeniyeti kurarken; kazanan Massagetler ise Orta Asya'da güçlenerek ilerleyen yüzyıllarda Pers İmparatorluğu'nu dize getirecek askeri potansiyele ulaşmışlardır. Bozkırın bu iki kadim gücü arasındaki mücadele ve sonrasındaki göç hareketleri, Türk kültür havzasının sınırlarını genişletmiş ve Türk milletinin köklü askeri-siyasi tarihinin sarsılmaz bir temel taşı olmuştur.
Kaynaklar
Herodot, Herodot Tarihi, (Çev. Müntekim Ökmen), İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
Durmuş, İlhami, İskitler (Sakalar), Genelkurmay Basımevi, Ankara, 1993.
Memiş, Ekrem, İskitlerin Tarihi, Çizgi Kitabevi, Konya, 2005.
Togan, Zeki Velidi, Umumi Türk Tarihine Giriş, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1981.
Rudenko, Sergei I., Frozen Tombs of Siberia: The Pazyryk Burials of Iron Age Horsemen, University of California Press, 1970
Yeliz Kılıçaslan
TEREF