Köçərilərin Gəlişi (XV-XVI əsrlər)
Bu gün, 07:14

Məhəmməd Şeybani xanın rəhbərlik etdiyi köçəri tayfalar Dəşti-Qıpçaq (indiki Qazaxıstan) çöllərindən gəlmiş və Teymuriləri fəth etmiş, bu birləşmiş xalq üçün siyasi adını - "Özbəklər"i yaratmışdır. Bu, Orta Asiya tarixində mühüm bir dönüş nöqtəsi idi. Bunun necə baş verdiyi və nəticələrinin qısa bir xronologiyası:
1. Teymurilərin süqutu
XV əsrin sonunda Teymurilər imperiyası daxili müharibələr səbəbindən zəiflədi. Məhəmməd Şeybani xan köçəri özbək tayfalarını birləşdirdi və cənuba doğru hərəkət etdi. 1500-1507-ci illərdə Şeybanilər Buxara, Səmərqənd və Heratın əsas şəhərlərini ələ keçirmişdilər. Sonuncu böyük Teymuri hökmdarı Babur əvvəlcə Əfqanıstana, sonra isə Moğol İmperiyasını qurduğu Hindistana qaçmağa məcbur oldu.
2. Özbək Dövlətinin Təşəkkülü
Teymurilərdən geri alınan Mavərannahr (Amudərya və Sırdərya çayları arasındakı ərazi) torpaqlarında Şeybanilər yeni bir dövlət qurdular. Əvvəlcə paytaxtı Səmərqənd idi, lakin sonradan siyasi mərkəz dəyişdi. Bu dövlət tarixə Buxara xanlığı (Şeybanilər və onların varisləri Əştərxanilər dövründə) kimi düşdü.
3. Etnogenez və adın yaranması
Məhz bu dövrdə müasir Özbəkistan ərazisində iki komponent nəhayət birləşdi: Daşti-Qıpçaq çöllərindən gələn Şeybani xanın köçəri özbəkləri və Mavərannahrın oturaq əhalisi (oturaq türklər və soqdilər/taciklər).
Köçəri tayfalar özləri ilə "Özbəklər" etnonimini gətirdilər ki, bu da nəticədə bütün bölgə əhalisi ilə əlaqələndirildi və müasir Özbəkistana adını verdi.
Dauren Musa

