Milattan önce bu coğrafyada hüküm süren ve Türk tarihinin en önemli erken dönem temsilcilerinden biri olan İskitler (Sakalar), pantolon kültürünün tarihteki esas öncüsü ve yaygınlaştırıcısıdır. Bu icat, estetik bir kaygıdan ziyade, erken dönem Türk topluluklarının göçebe/bozkır hayatı ile atlı kültürünün dayattığı coğrafi ve askeri zorunlulukların doğrudan bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.
Türk-İskit medeniyetinde pantolonun gelişim süreci ve yaygınlaşması, proto-Türk bozkır kültürünün üç temel dinamiği üzerinden şekillenmiştir:
Atlı Kavim Kültürü ve Sürüş Ergonomisi:
Atı ilk evcilleştiren ve onu bir yaşam biçimi haline getiren erken dönem Türk toplulukları, günlerini at üstünde geçiriyordu. Ata binerken bacak içlerinin sürtünmeden dolayı tahriş olmasını engellemek, sert bozkır ikliminden korunmak ve hareket kabiliyetini maksimuma çıkarmak adına iki bacağı ayrı ayrı saran bir tasarım zorunlu olmuştur. Bu doğrultuda Türkler, ata binmeyi kolaylaştıran ağ kısmı geniş pantolonu icat etmişlerdir.
Erken Dönem Türk Tekstil Teknolojisi:
Arkeolojik çalışmalar, Türk-İskit pantolonlarının yün, keçe ve deriden imal edildiğini; apış arası (ağ) kısmının at binmeyi kolaylaştıracak şekilde geniş ve takviyeli dikildiğini göstermektedir. Kadim Doğu Türkistan (Tarım Havzası) bölgesindeki Yanghai mezarlarında ve Altaylar'daki Pazırık kurganlarında bulunan, geçmişi 3000 yılı aşan dünyanın en eski pantolon buluntuları, erken Türk göçebelerinin dikişsiz dokuma ve anatomik kalıp çıkarma konusunda ne kadar ileri gittiğini kanıtlamıştır. Bu teknik başarı, sonraki yüzyıllarda Hunlar ve Göktürkler tarafından da sürdürülmüştür.
Kültürel Etkileşim ve Dünya Mirasına Etkisi:
Antik Yunan ve Roma toplumları, kumaşlara sarınmayı medeniyet kabul ettikleri için başlangıçta pantolonu gülünç bulmuş ve bu giysiyi giyen İskitler ile Persleri "barbar" olarak nitelendirmişlerdir. Yunan kaynaklarında İskit pantolonları için "anaxyrides" terimi kullanılmıştır. Ancak zamanla Türk-İskit süvarilerinin savaş meydanlarındaki muazzam hızı ve askeri üstünlüğü, yerleşik toplumların da pantolonu benimsemesini sağlamıştır. Çinliler, İskit ve Hun akınlarına karşı durabilmek için bizzat "Süvari Tarzı Giysi" (Hu Fu) reformu yaparak Türk tipi pantolon ve çizme giymeye başlamışlardır.
İskitlerde pantolon üretimi, erken dönem Türk medeniyetinin doğaya ve ata hükmetme sürecinde dünya tekstil tarihine kazandırdığı en büyük inovasyondur. Başlangıçta proto-Türk topluluklarının göçebe yaşamının pratik ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanan bu giysi, Türklerin askeri gücü ve göç dalgaları sayesinde tüm Avrasya kıtasına, ardından tüm dünyaya yayılmıştır. Bugün modern dünyada milyarlarca insanın günlük yaşamda vazgeçilmezi olan pantolon, kökenini tamamen Türk bozkır kültürünün işlevsel zekasına ve İskit mirasına borçludur.
KAYNAKLAR
Wagner, M., Hallgren-Brekenkamp, M., Tarasov, P., et al. (2014). "The invention of trousers and its likely affiliation with horseback riding and mobility: A case study of late 2nd millennium BC finds from Turfan in eastern Central Asia." Quaternary International, 348, 122-132. ScienceDirect.
Durmuş, İ. (2007). İskitler (Sakalar). Genel Türk Tarihi Ansiklopedisi, Cilt 1. Scribd.
Rudenko, S. I. (1970). Frozen Tombs of Siberia: The Pazyryk Burials of Iron Age Horsemen. University of California Press. World History Encyclopedia. (Altay kurganlarındaki Türk-İskit giyim kültürüne dair).
Herodotus. Herodot Tarihi (Tercüme: Müntekim Ökmen). Remzi Kitabevi (1973). Scribd.
Yeliz Kılıçaslan