Onun metodları bu gün də siyasi idarəetmə, biznes və liderlik müzakirələrində tez-tez xatırlanır.
Ən məşhur prinsipləri:
1. Qorxu və sevgi arasında seçim – Makiavelliyə görə hökmdarın həm sevilməsi, həm də qorxulması yaxşıdır, amma ikisi mümkün deyilsə, qorxulmaq daha etibarlı vasitədir. Bununla belə, xalqın nifrətini qazanmaq təhlükəlidir.
2. Məqsədə çatmaq üçün praqmatizm – İdarəçi ideal prinsiplərdən çox, real vəziyyətin tələblərinə uyğun hərəkət etməlidir. Məhz buradan məşhur “məqsəd vasitəyə haqq qazandırır” ifadəsi onunla əlaqələndirilir. Əslində bu cümlə Makiavellinin əsərində sözbəsöz belə yazılmayıb.
3. Rəqibləri bölmək və zəiflətmək – Güclü rəqiblərin vahid cəbhə yaratmasına imkan verməmək, onların maraqlarındakı ziddiyyətlərdən istifadə etmək.
4. Güc nümayişi və qətiyyət – Hakimiyyətin zəif görünməsi itaətsizliyi artıra bilər. Buna görə rəhbər kritik məqamlarda sürətli və qəti qərar verməlidir.
5. Xalqın dəstəyini qorumaq – Makiavelli yalnız zor tətbiqini təbliğ etmirdi. O hesab edirdi ki, hökmdar xalqın əmlakına və ləyaqətinə həddindən artıq toxunmamalıdır. Çünki xalqın nifrəti hakimiyyət üçün ciddi təhlükədir.
6. Dost və düşməni düzgün tanımaq – Rəhbər ətrafındakı insanların şəxsi maraqlarını, ambisiyalarını və sədaqət səviyyəsini bilməlidir. Yaltaq və fürsətçilərdən ehtiyatlı olmaq vacibdir.
7. Güc və çeviklik – Onun “tülkü və şir” obrazı məşhurdur: rəhbər həm şir kimi güclü, həm də tülkü kimi hiyləgər və çevik olmalıdır. Təkcə güc bütün problemləri həll etmir.
8. Şəraitə uyğun dəyişmək – Uğurlu lider bir üsula kor-koranə bağlanmamalıdır. Siyasi şərait dəyişdikcə taktikasını da dəyişməlidir.
9. Reputasiya və görüntünün əhəmiyyəti – Rəhbərin yalnız nə etdiyi deyil, xalqın onu necə gördüyü də vacibdir. Makiavelli hesab edirdi ki, hökmdar mərhəmətli, ədalətli, etibarlı və dindar kimi görünməyi bacarmalıdır, hətta bəzi hallarda fərqli davranmaq məcburiyyətində qalsa belə.
10. Problemi böyüməmiş həll etmək – Kiçik təhlükəni vaxtında aradan qaldırmaq, onun gələcəkdə böyük böhrana çevrilməsinə imkan verməmək Makiavellinin əsas siyasi düşüncələrindən biridir.
Qısaca Makiavellinin idarəetmə fəlsəfəsi:
gücü qorumaq + reallığı düzgün oxumaq + rəqibləri idarə etmək + xalqın nifrətindən qaçmaq + lazım gəldikdə sərt və çevik davranmaqdır.
Elnure Abushova