Zaur Qəriboğlunun “Reaksiya TV”də səsləndirdiyi fikirlər əslində yeni bir şey deyildi. O, sadəcə hamının gördüyü, amma çoxunun deməyə cəsarət etmədiyi reallığı açıq şəkildə ifadə etdi. Natiq Cəfərli ilə söhbət zamanı səsləndirilən “xalq ət ala bilmir, sümük alır” fikri adi bir şikayət deyil, bu, ölkədə sosial vəziyyətin hansı həddə çatdığının simvolik ifadəsidir.
İnsanların ət əvəzinə sümük alması artıq metafora deyil, bu, real həyatın özüdür. Sümüyün qaynadıldığı sudan dad çıxarmağa çalışan bir cəmiyyətin vəziyyətini heç bir rəsmi statistika gizlədə bilməz. Bu, artıq sadəcə kasıblıq yox, sistem səviyyəsində problem olduğunu göstərir.
“Cidanı çuvalda gizlətmək olmaz” deyimi məhz bu reallığı izah edir. Cida iti, deşici alətdir. Çuval isə onu gizlətmək cəhdidir. Siyasi mənada cida – həqiqətdir, çuval isə bu həqiqəti ört-basdır etməyə çalışan sistemdir. Problem ondadır ki, əgər çuvalın içində cida varsa, o gec-tez onu deşəcək.
Bu gün həmin “cida” artıq sosial reallıqdır. Bahalaşma, gəlirlərin aşağı olması, insanların elementar qida məhsullarına çıxışının məhdudlaşması – bunlar gizlədilməsi mümkün olmayan faktlardır. Media üzərində nəzarət, tənqidi səslərin susdurulması və təzyiq mühiti bu həqiqətləri müəyyən müddət örtə bilər, lakin onları aradan qaldırmır.
Zaur Qəriboğlunun “bütün bunları həyatımız bahasına deyirik” fikri isə sistemin mahiyyətini açıq göstərir. Bu, artıq təkcə iqtisadi çətinlik deyil, siyasi mühitin də problemli olduğunu ortaya qoyur. Belə bir şəraitdə həqiqəti demək riskə çevrilirsə, bu, idarəetmə modelinin özünün böhran yaşadığını göstərir.
Ən ciddi məsələ isə budur ki, böyük sərvətlərin mövcud olduğu bir ölkədə insanların əsas qida məhsullarını ala bilməməsi təsadüf deyil. Bu, resursların ədalətsiz bölüşdürülməsinin nəticəsidir. Bu, sosial uçurumun dərinləşməsi deməkdir. Bir tərəfdə zənginlik nümayişi, digər tərəfdə isə gündəlik dolanışıq uğrunda mübarizə.
Belə vəziyyətlərdə narazılıq əvvəlcə səssiz olur, sonra pıçıltıya çevrilir, daha sonra isə açıq şəkildə ifadə olunur. Zaur Qəribolunun çıxışı bu prosesin artıq yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu, fərdi fikir deyil, cəmiyyət daxilində yığılan gərginliyin siqnalıdır.
Tarixi təcrübə isə çox aydındır. Əgər sosial problemlər həll olunmursa və üstü örtülürsə, onlar zamanla daha kəskin formada partlayır. Bu mərhələdə artıq nə təbliğat, nə də təzyiq vəziyyəti idarə edə bilir. Çünki problem artıq sistemin özünə yönəlir.
Bu baxımdan əsas məsələ təkcə tənqid deyil. Əsas məsələ odur ki, sistem bu siqnalları necə qarşılayacaq. Əgər yenə susdurma və inkar yolu seçilərsə, bu, yalnız gərginliyi artıracaq. Əgər problemlər qəbul olunmazsa, onlar daha təhlükəli formada geri qayıdacaq.
Çünki artıq məsələ sadə deyil. Bu, sosial narazılığın strukturlaşması prosesidir. Bu isə hər bir sistem üçün ən kritik mərhələ hesab olunur.
Nəticə isə qaçılmaz bir reallığa işarə edir: cida artıq çuvalı deşib. Bundan sonra onu gizlətmək mümkün deyil. Məsələ yalnız onun nəticələrinin nə qədər gec və ya tez üzə çıxacağıdır…
Elbeyi Hesenli
TEREF