Arif bəy bir anlıq dayandı. Sanki külək belə bu bayrağı daşımaqdan utanırdı. Bayatdan cəbhəyə səyahət edən, Bozkırda üsyanları yatıran və torpağın hər yerində "Bu ölkə qoruyucusuz deyil" deyə qışqıran bir insanın gözləri o rəngarəng parçaya zillənmişdi. Dodaqları nazik bir xətt əmələ gətirirdi. O anda Afyonun üzərinə çökən sükutun səbəbini daha yaxşı başa düşdü: Bu, sadəcə bir işğal deyildi; bu, **bayraq dirəyinə şərəf asılması idi.**
Yanında gəzənlər onun üzündəki dəyişikliyi görəndə nəfəslərini tutdular. Arif bəy başını çevirmədən, qılınc kimi iti bir səslə dedi:
— **Komandir Balaban!**
Balaban Çavuş iri, iradəli bir əsgər idi. Çiyinlərini düzəldib irəli addımladı. — **Bəli, cənab!**
Arif bəy əli ilə dirəyə işarə etdi. Barmaqlarının ucunda titrəmə yox idi; yalnız Afyona düşən qorxu titrəyirdi. — **O bayraq... Onu yerə endirin!**
Bu cümlə birdən küçədə əks-səda verdi. Mağazanın qapısı açıldı, bir qadın pərdənin arxasından baxdı, uşaqlar susdu. İnsanlar "Bu mümkündürmü?" deyə düşünərkən, Çavuş Balaban heç düşünmədi. Çünki əsgər komandirinin gözlərindəki qətiyyəti görmüşdü: **Bu bayraq burada qala bilməz.**
Çavuş Balaban dirəyə tərəf getdi. Addımları daş yerə vuruldu. Bəziləri öz-özünə "Aman Allah!" dedi, digərləri "Allahım!"... O, dirəyi qucaqladı, ipdən yapışdı. Külək bayrağı şişirdir, daha da böyüdürdü; sanki qürurla müqavimət göstərirdi. Balaban düyünü bir sürətli hərəkətlə açdı. İp sürüşdü və parça yavaş-yavaş aşağı enməyə başladı. Və o anda... sanki Afyondakı paslı qıfıl açılmışdı.
Bayraq endirildikcə xalqın sinəsindəki yük qalxmağa başladı. Heç kim ucadan qışqırmırdı; heç kim cəsarət etmirdi. Amma eyni cümlə hamının gözündə idi: **“Bu ölkə hələ də bizimdir...”**
Balaban Çavuş bayrağı əlinə aldı. Həmin parça artıq küləkdə deyil, yerdə idi. Arif bəy yeridi, bayrağa baxdı; sonra bir addım geri çəkilib ətrafındakılara tərəf döndü.
— **Bu şəhərdə başqa heç bir bayraq türkün üzərində dalğalanmayacaq,** dedi.
Səsi sakit, amma sarsıdıcı idi. Yorğun deyildi; yorğunluğu qəzəbə çevrilmişdi.
Xəbər işğal komandirinə çatdı. Bir neçə saat ərzində ağızdan-ağıza yayıldı: “Arif bəy bayrağı endirdi.” Şəhərdəki hər kəs eyni sualı verdi: “İndi nə olacaq?”
Arif bəy artıq bu suala özünə cavab vermişdi. Çünki o, sadəcə bayrağı endirmirdi; O, həmçinin işğalın **cəsarətini** azaldırdı. Komandanlığa bir mesaj göndərildi: Arif bəy işğalçı qüvvələrə açıq şəkildə məlumat vermişdi ki, bu şəhərdə hər hansı bir iğtişaş baş verərsə, qan tökülməsinə görə məsuliyyət daşıyacaqlar. Afyona gələn qorxu ilk dəfə dəyişdi: Qorxu artıq xalqı deyil, işğalçını bürüdü.
Axşam küçələrdə bir qarışıqlıq başladı. İnsanlar bir-birinə baxdılar, gözləri parıldayırdı. Qoca kişi əsasına söykənərək dedi: "Deməli, hələ bitməyib..." Bir gənc yumruğunu sıxdı və divara yumruq vurdu. Bir qadın isə səssizcə dua etdi: "Tanrı, bu adamı qoru."
O gündən etibarən Afyonda hər kəs bundan danışırdı: "Bir bayraq enir, bir ürək yüksəlir."
Lakin Arif bəy üçün məsələ sadə idi...
O, Bayat torpağından gəlmişdi; o, həyatını bayrağın enməməsini təmin etməyə həsr etmiş bir insan idi. Afyonda o soyuq gündə etdiyi şey qəhrəmanlıq hekayəsi deyildi; bu, bir millətin ən təbii hüququ idi:
**Öz səmasında öz bayrağı.**
Mustafa ARI