MÖ 375–360 yılları arasında inşa edilen bu anıtsal mezar, 1844 yılında İngilizler tarafından Xanthos’un kuzeydoğusundan sökülerek götürülmüştür. Mezar, İngilizlerin Likya bölgesinde sistemli kazı ve eser toplama faaliyetlerine başladığı 1838 yılına kadar yaklaşık 2500 yıl boyunca ayakta kalmayı başarmıştı. Bugün British Museum’da sergilenen Payava Anıtı, ait olduğu topraklardan koparılan sayısız kültür varlığımızdan yalnızca biridir.
Aslında bütün eserler doğduğu topraklarda güzeldir. Çünkü bu eserler o toprakların tarihini, kültürünü ve hafızasını taşır. Bugün başka müzelerde sergilenen bu yapıtların, bulundukları coğrafyalarla ne tarihsel ne de kültürel bir bağı vardır. O dönemde alınan izinler ne ahlaki ne de gerçek anlamda kurallara uygundu. Hediyelerle kandırılan padişahlar ve üzerinde yönetimin tuğrası bulunan izin kağıtlarıyla susturulan yerel yöneticiler fırsat bilinmiş, Anadolu’nun eşsiz eserleri birer birer topraklarından koparılmıştır.
Oysa bu eserler, sömürücüler gelene kadar Xanthos’ta yaklaşık 2500 yıl boyunca kendi topraklarında dimdik duruyordu. Kimse onlara zarar vermemiş, kimse parçalamamıştı. 1844 yılında çizilen gravürde de görüldüğü gibi anıt, bulunduğu yerde çok daha sağlam ve bütün haldeydi. Ancak British Museum’a götürülürken sökülme ve taşınma sürecinde büyük zarar görmüş, bugün sergilenen hali özgün anıtın ancak bir kısmı olarak kalmıştır.
British Museum Görselleri
Ksanthos Görseli.......
Nesrin Ozan