Skandinaviya elitasının köklərinin Xəzər dənizinə və Qafqaza gedib çıxdığı nəzəriyyəsi tarixin ən cəsarətli və müzakirə olunan fərziyyələrindən biridir. Müasir tarixdə onun əsas tərəfdarları məşhur norveçli səyyah və antropoloq Snorri Sturluson və Thor Heyerdahl idi.
Bu nəzəriyyə 13-cü əsr İslandiya tarixçisi Snorri Sturlusonun əsərlərinə əsaslanır. O, "Heimskringla" (Yer dairəsi) kitabında, xüsusən də "Ynglinga Saqa"sında Odin tanrısını mifik varlıq kimi deyil, əsl tarixi lider kimi təsvir edir. Snorri iddia edir ki, Odin paytaxtı Asgard şəhəri olan Åsaland (və ya Åsaheimr) torpağından gəlmişdir. Onun təsvirinə görə, bu torpaq Tanais (Don) çayının şərqində yerləşirdi. Roma ekspansiyası səbəbindən Odin və xalqı şimala doğru hərəkət edərək Saksoniyadan keçərək Danimarkaya, daha sonra isə İsveç və Norveçə keçdilər.

Thor Heyerdahlın "Odin axtarışında" ekspedisiyası.
Tur Heyerdal Snorrinin sözlərinin tarixi dəqiqliyini sübut etmək üçün bir neçə ekspedisiya (1990-cı illər - 2000-ci illərin əvvəlləri) təşkil etmişdir. Heyerdal Qobustandakı qayaüstü təsvirlərdən ilhamlanaraq bir neçə dəfə Azərbaycana səfər etmişdir. O, Qobustandakı düz dibli qayıqların təsvirləri ilə Skandinaviyadakı petroqliflər arasında heyrətamiz oxşarlıq müşahidə etmişdir.

Səyyah "Aesir" (Norse panteonunun tanrıları) etnoniminin birbaşa Azərbaycan ("Aesirlər diyarı") adı ilə əlaqəli olduğunu və Odin adının Qafqaz Udi tayfasının adının təhrif olunmuş şəkildə ola biləcəyini irəli sürmüşdür. 2001-ci ildə Tur Heyerdal qədim Asqardla eyniləşdirdiyi Azov şəhərində arxeoloji qazıntılar təşkil etmişdir.
Müasir genetik tədqiqatlar təsdiqləyir ki, Skandinaviyalıların əcdadları Daş dövründən başlayaraq bölgədə dalğalarla məskunlaşmışlar. Əlaqə, çox güman ki, Avropanı bürüyən daha qədim Hind-Avropa miqrasiyaları (Yamnaya Ware mədəniyyəti) vasitəsilə izlənilir.
Bu fərziyyə mifin reallıqla qarışdığı "tarixi tədqiqatların" bariz nümunəsi olaraq qalır. Heyerdalın ideyası Avrasiya xalqları arasındakı əlaqələri öyrənməyə marağı artırmağa davam edir.
Dauren Musa
TEREF