"Jaqeli", kelime anlamıyla "Jaqi'den/Jaqi'ye ait" anlamına gelir ve aslen bölgesel bir sıfattır. Aile bu adı, Mtkvari'nin ( Kura) sol kollarından biri olan Jaqis-tsqali üzerindeki Jaqi kalesinden almıştır (şimdi Türkiye'de ) . Jaqeli ailesi, kökenlerini 9. yüzyılın sonlarında yaşamış Çorçaneli soylusu Beşken'e dayandırır; Beşken'in soyundan gelenler Jaqi, Postkhovi (günümüzdeki Posof , Türkiye) ve Uraveli ( Akhaltsikhe , Gürcistan yakınlarında ) vadilerine sahipti . "Jaqeli" unvanı ilk olarak Tukharisi lordu ( eristavi ) Beşken (I) ve Beşken'in muhtemel oğlu olan Q'ueli lordu Murvan'ın adlarında geçer . Murvan'ın muhtemel oğlu Beşken (II), 1118'de Javakheti'de Selçuklu Türkleriyle savaşırken öldü . 1050'lerden 1190'lara kadar Jaqeli, Gürcistan'ın Bagratid krallarına karşı çeşitli feodal ayaklanmalara katıldı.
Sonunda, Gürcistan Kraliçesi Tamar (1184-1213) döneminde, Botso'nun şahsında aile itibarını kaybetti ve Jaqeli unvanı ile mallarının çoğu, Chorchaneli'nin bir kolu olan Tsikhisjvari (Tsikhisjvreli) Hanedanı'ndaki akrabalarına geçti. Mülksüzleştirilen Botso Jaqeli ailesi, en son 1226'da Harezmşah hükümdarı Celaleddin Manguberdi'ye karşı Tiflis savunması sırasında ölen Memna ve kardeşi Botso ile birlikte Botsosdze olarak anılmaya başlandı.
Tsikhisjvari'li Ivane-Qvarqvare'nin (fl. c. 1195-1247) Botso Kraliçesi Tamar'ın unvanları ve mülkleri tarafından elinden alınmasıyla, Jaqeli hanedanının yeni soyu ortaya çıktı. I. Sarkis'in (1260-1285) şahsında Samtskhe'nin kalıtsal prensliğine ulaştı ve 1268 yılında Moğol İlhanlıların himayesi altında Gürcistan krallarından fiilen bağımsız hale geldi . Jaqeli'nin ikametgahı Gürcistan'ın Samtskhe-Cavaheti bölgesinde bulunan Sapara'da kuruldu.
1334 yılında Gürcistan Kralı V. George, Samtskhe'yi tekrar Gürcistan topraklarına dahil etti ve annesinin amcası II. Sargis Jaqeli'ye (1306-1334 yılları arasında hüküm sürdü) 17. yüzyıla kadar Jaqeli hanedanında kalıtsal hale gelecek olan atabag unvanını verdi. Bundan böyle prenslik, Samtskhe-Saatabago olarak bilindi ; bu bileşik kelimenin ikinci kısmı "atabagların" anlamına geliyordu. [ 2 ] [ 3 ]
Qvarqvare I Jaqeli (r.1334–1361)
15. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, Jaqeli ailesi nihayet rakip soylu aileleri vasallığa indirgemeyi veya Samtskhe'den kovmayı başarmıştı. 1490/1491'de Gürcü krallığı nihayet bir dizi zayıf ve rakip siyasi birliğe bölündüğünde , Jaqeliler en aktif çekişen gruplar arasındaydı ve İngiliz bilim insanı William Edward David Allen'ın da belirttiği gibi, "ulusun siyasi birliğini koruyamamada sorumlulukları vardı" . [ 2 ] 1578'den itibaren Samtskhe, Osmanlı genişlemesinin hedefi haline geldi ve Jaqeli atabakları, sonuçsuz bir direnişin ardından, uygun bir şekilde İslam'a geçtiler ve Ahaltsikhe'nin kalıtsal paşaları oldular; bu pozisyonu, Osmanlılar, İran hanedanları ve Gürcü yöneticileri arasındaki aralıksız savaşlar boyunca, 1829'daki nihai Rus işgaline kadar (bkz. Ahalzic Muharebesi ) aile içinde kısa aralıklarla korudular. [ 3 ] Kvabliani vadisinden bir yan kol , Rus yönetimini kabul etti ve Atabekov-Kvabliansky soyadını aldı.
Şu anda Gürcistan'da Jaqeli ailesinden 1526 kişi bulunmaktadır.
SOYBILIM
Kartlis Tskhovreba . Tiflis: Meridiani, Artanuji. 2008. s. 570– 571. ISBN 978-9941-10-086-4.
Allen, WED, Georgia'nın Sınır Bölgeleri.Coğrafya Dergisi, Cilt 74, Sayı 2. (Ağustos, 1929), s. 155.
Suny, Ronald Grigor(1994),Gürcü Ulusunun Oluşumu, s. 41, 44, 46-48, 52.Indiana Üniversitesi Yayınları,ISBN 0-253-20915-3
Engin Torun
TEREF