Hüseyin Akın
II. Dünya Savaşı yıllarında Kuzey Kafkasya halkları tarih boyunca bir kez daha bir büyük imparatorluğun propagandasına kurban gittiler. Nazi Almanyası, Sovyetler Birliği’ne karşı yürüttüğü savaşta, Kafkasya halklarına “özgürlük” ve “bağımsızlık” vaat etti.
Hitler’in propaganda makinesi, “Kızıl zulümden kurtuluş” sloganlarıyla bölgeyi sardı.
Hatta bazı söylentiler, Hitler’in Müslümanlara yakın olduğunu ima edecek kadar ileri gitti. O dönemde halk arasında “Hacı Hitler” lakabı dolaşmaya başladı — çünkü propaganda, onu neredeyse “İslam’ı anlayan bir kurtarıcı” gibi göstermeye çalışıyordu.
Kafkas halklarının bir kısmı, yüzyıllardır süren Rus baskısından kurtulmak umuduyla bu söylemlere kandı. Birçok genç, Nazi ordusuna bağlı “Kuzey Kafkas Lejyonu”na katıldı. Oysa savaşın sonunda bu vaadin bir tuzaktan ibaret olduğu acı bir şekilde anlaşıldı.
Hitler’in orduları geri çekilirken ardında yıkılmış şehirler, milyonlarca ölü ve paramparça edilmiş halklar bıraktı. Savaş bittiğinde Hitler intihar etmiş, Sovyet orduları zafer kazanmıştı. Ancak bu zaferin bedeli korkunçtu: 27 milyon Sovyet askeri hayatını kaybetmişti.
Savaşın başında Stalin, askerlere “Benim esirim olamazsın!” emrini vermişti. Bu, “ya öl, ama Hitler’e teslim olma” anlamına geliyordu. Fakat kaderin ironisi, Stalin’in kendi oğlunun da cephede Almanlara esir düşmesiydi. Hitler, bu fırsatı kullanmak istedi. Stalin’in oğlunu, esir düşen bir Nazi generaliyle takas etmeyi teklif etti. Stalin ise soğukkanlı bir şekilde yanıt verdi:
“Benim cephede milyonlarca oğlum var.”
Bu restin ardından Hitler, Stalin’in oğlunu kurşuna dizdirdi.
Savaşın ardından Stalin, Hitler’in vaatlerine inanarak Nazi ordusuna katılan ya da işgale sempati gösteren Kafkas halklarını acımasızca cezalandırdı. Binlerce Çeçen, İnguş, Karaçay ve Balkar, Kazakistan’ın ıssız bozkırlarına sürgün edildi. Yolculuklarda, açlık ve hastalık nedeniyle on binlerce insan hayatını kaybetti.
Bu karanlık dönemin tanıklarından biri de Dağıstanlı Musa Ramazan’dı. Henüz genç yaşta savaşa alınmış, cephede Hitler ordusuna esir düşmüştü. Stalin’in emrini biliyordu: “Esir olan hain sayılır.” Bu yüzden, kurşuna dizilmemek için aylarca İtalya ve Avusturya dağlarında saklanarak yaşam mücadelesi verdi. Açlık, soğuk, ihanet ve korku içinde geçen bu dönemi mucizevi biçimde atlattı.
Savaşın ardından İstanbul’a sığınarak hayatta kalmayı başardı. Yıllar sonra, Ankara’daki Kafkas Derneği’nde bu yaşadıklarını anlatırken gözleri doluyordu. Anılarını “Bir Kafkasyalının Anıları” adlı kitabında topladı — hem savaşın dehşetini hem de Kafkasyalıların kaderine düşen büyük yanılgıyı belgeledi.
“Hacı Hitler” hikâyesi, yalnızca bir dönemin propagandasını değil, kurtuluş umudunun nasıl bir trajediye dönüştüğünün de sembolüdür.
Kafkas halkları, bir kez daha başkalarının savaşında piyon olmuş, ne Hitler’in sahte vaatlerinden ne de Stalin’in acımasız intikamından kurtulabilmişlerdi.
TEREF