HD 140283, Süd Yolu Qalaktikasında yerləşən və ədəbiyyatda Metuselah Ulduzu kimi tanınan olduqca qədim bir ulduzdur. Təxminən 190 işıq ili uzaqlıqda yerləşən bu ulduz, uzun illərdir astrofizika icmasında müzakirə mövzusu olmuşdur, çünki onun erkən yaş təxminləri kainatın yaşına zidd görünür. Bu tədqiqatda HD 140283-ün fiziki xüsusiyyətləri, yaşın təyinində istifadə olunan metodlar və nəticədə yaranan kosmoloji nəticələr müzakirə olunur; və yuxarıda qeyd olunan "yaş paradoksu" mövcud müşahidə və nəzəri modellər işığında qiymətləndirilir. 1. Giriş
Kosmik mikrodalğalı fon radiasiyasının dəqiq ölçülməsi (Plank Missiyası) sayəsində kainatın yaşının təxminən 13,8 milyard il olduğu müəyyən edilmişdir. Lakin, HD 140283 üçün erkən yaş hesablamaları ulduzun təxminən 14,5 milyard yaşında ola biləcəyini göstərdi və bu da kainatın yaşı ilə görünən bir ziddiyyət yaratdı. Bu, ulduz təkamül modellərinin və kosmoloji parametrlərin dəqiqliyi ilə bağlı gərgin müzakirələrə səbəb oldu.

2. HD 140283-ün Fiziki Xüsusiyyətləri
HD 140283, metallarda son dərəcə kasıb olan II Populyasiya sinif ulduzudur. Bu xüsusiyyət, ulduzun erkən kainatda, birinci nəsil ulduzların fövqəlnadə partlayışları ilə zənginləşdirilmiş məhdud ağır element mühitində əmələ gəldiyini göstərir. Aşağı metal bolluğu ulduzun yaşını təyin etməkdə kritik bir parametrdir və onun kosmik zaman xəttindəki erkən mövqeyini dəstəkləyir.

3. Yaşın Təyin Edilməsi Metodları
Ulduzun yaşı;
• parlaqlıq,
• kimyəvi tərkibi,
• hidrogen yanma sürəti,
• ulduz təkamülü modelləri və
• yaşı hesablamaq üçün dəqiq məsafə ölçmələrindən istifadə olunur. Xüsusilə, Habl Kosmik Teleskopu və Gaia peyki tərəfindən təmin edilən parallaks məlumatları məsafə qeyri-müəyyənliklərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdır. Bundan əlavə, ulduzun daxili quruluşunu araşdıran asteroseysmoloji tədqiqatlar yaş təyini üçün yeni və daha etibarlı məhdudiyyətlər təqdim etmişdir.

4. Mövcud Tapıntılar və Müzakirə
Təkmilləşdirilmiş ulduz təkamül modelləri və qeyri-müəyyənliklərin daha dəqiq idarə olunması sayəsində HD 140283 yaşı üçün daha dar bir diapazon əldə edilmişdir. 2025-ci ildə dərc edilmiş asteroseysmoloji təhlil ulduzun yaşını 14,2 ± 0,4 milyard il olaraq göstərir. Xəta həddi nəzərə alındıqda bu dəyər kainatın yaşı ilə üst-üstə düşür. Buna görə də, sözügedən "paradoks" əsasən ölçmə səhvlərindən və model qeyri-müəyyənliklərindən qaynaqlanır və kosmologiyanın fundamental prinsipləri ilə ciddi ziddiyyət təşkil etmir. Bəzi tədqiqatlar qaranlıq enerjiyə, kainatın genişlənmə sürətinə və ya Habl sabitinə mümkün düzəlişləri müzakirə etsə də, mövcud dəlillər ulduzun yaşının kainatın yaşı ilə uyğun olduğunu göstərir.

5. Nəticə
HD 140283, erkən kainata işıq salan nadir və dəyərli kosmik fosildir. Bu ulduz üzərində aparılan tədqiqatlar həm ulduz təkamül modellərinin sərhədlərini genişləndirir, həm də kosmoloji parametrlərin dəqiqliyini sınayır. Metuselah ulduzu kainat haqqında anlayışımızın hələ də inkişaf etdiyini və hətta ən qədim ulduzların belə nəzəri modellərimizə daim meydan oxuduğunu göstərir. İstinadlar
Gandy, C. S. (2013). Ən qədim məlum ulduz doğum tarixi ilə bağlı yeniləmə alır. Penn State Eberly Elm Kolleci, 6 mart 2013-cü il.
Həyatda Əsl Bələdçi Bilikdir
TEREF