Aviasiya, əksər sərnişinlərin heç eşitmədiyi ciddi mühəndislik, insan dəqiqliyi və heyrətamiz detallar dünyasıdır. İldə onlarla dəfə uçsanız belə, çox şey diqqətdən kənarda qalır. Təcrübəli səyahətçiləri belə təəccübləndirəcək təyyarələr və uçuşlar haqqında 25 fakt.
1. Təyyarə bir mühərriklə və kifayət qədər uzun müddət uça bilər.
Müasir təyyarələrin əksəriyyəti ETOPS sertifikatına malikdir. (ETOPS (Geniş mənzilli İki mühərrikli Əməliyyat Performans Standartları) sertifikatı, iki mühərrikli təyyarənin ən yaxın alternativ aerodromun 60 dəqiqədən çox məsafədə olduğu (mühərriklərdən biri sıradan çıxdıqda) marşrutda təhlükəsiz şəkildə uça biləcəyi deməkdir.
Məsələn, Boeing 787 bir mühərriklə 330 dəqiqəyə qədər uça və ən yaxın hava limanına asanlıqla çata bilər.
2. Turbulentlik (Müasir təyyarələrdə turbulentlik təhlükəsizdir, lakin kəmərsiz sərnişinlər qəfil sarsıntıdan xəsarət ala bilərlər.) təhlükəsiz deyil, hətta şiddətlidir.
Müasir təyyarələr faktiki turbulentlikdən üç-beş dəfə çox yükə tab gətirmək üçün hazırlanmışdır. Bu, qorxulu səslənir, amma təhlükəli deyil.
3. Pilotlar eyni vaxtda yatmırlar, amma qanuni olaraq yata bilərlər.
Kruiz uçuşu zamanı bir pilot xüsusi protokola uyğun olaraq, istirahət edə bilər. Uçuş digər pilotun və avtopilotun nəzarəti altında davam edir.
4. Təyyarələr mühərrik sıradan çıxdıqda qəzaya uğramır.
Qaldırıcı qüvvə saxlanılır və avtopilot təyyarənin trayektoriyasını saxlayır. Tək mühərriklə təyyarə təhlükəsiz uçuşa davam edir.
5. Avtopilot təyyarəni vaxtın 90%-ni idarə edir.
Pilotlar əl ilə qalxır və eniş edirlər (bəzi sistemlər avtomatik eniş etməyə imkan versə də), lakin kruiz-kontrol demək olar ki, tamamilə avtomatlaşdırılmışdır.
6. Təyyarənin qapısı havada açıla bilməz.
Təzyiq fərqi bir tondan çoxdur - hündürlükdə heç bir insan qüvvəsi qapını aça bilməz.
7. Tualetlər xaricdən kilidlənir.
Ekipaj üzvləri tualetləri qapıdakı xüsusi gizli açardan istifadə edərək aça bilərlər.
8. Qanadlar elastikdir - və bu normaldır.
Boeing 787 qanadı zədələnmədən 8 metrə qədər yuxarı əyilə bilər - bu, strukturun bir hissəsidir.
9. Uçuş zamanı yüksək səs nasazlıq deyil.
Bu, tənzimlənən qanad və ya itələmə tərs çeviricisidir, təyyarənin normal mexaniki səsləridir.
10. Pilotlar müxtəlif yeməklər yeyirlər.
Qida zəhərlənməsinin qarşısını almaq üçün, eyni vaxtda eyni yeməyi yeyə bilməzlər.
11. Təyyarədə qandallar var.
Onlar iğtişaşlar zamanı istifadə olunur. Əksər aviaşirkətlər bunu təmin edir.
12. Təyyarələri daim ildırım vurur.
Hər bir təyyarəyə ildə bir dəfə ildırım düşür və bina tam qorunur.
13. Təyyarədəki hava ofis binasındakından daha təmizdir.
HEPA filtr sistemi hər 2-3 dəqiqədən bir havanı təzələyir.
Ticarət mərkəzlərindən daha təhlükəsizdir.
14. Qara qutular qara deyil.
Qəzadan sonra onları tapmağı asanlaşdırmaq üçün parlaq narıncı rəngdədirlər.
15. Baqaj bölməsi əslində istidir.
Baqaj bölməsindəki temperatur təxminən 10-20°C-dir. Ev heyvanları orada donmur.
16. Sərnişinlər təyyarəyə minərkən uçuş işçilərinə pul ödənilmir.
Əksər aviaşirkətlər növbələri üçün, yalnız qapılar bağlandıqdan sonra pul ödəməyə başlayırlar.
17. Təyyarədə uzaq qonşudan xəstəlik almaq demək olar ki, mümkün deyil.Hava cərəyanları kabin boyunca deyil, yuxarıdan aşağıya doğru axır.
18. Eniş sürəti göründüyündən daha yüksəkdir.
Təyyarə 220–260 km/saat sürətlə eniş edir - magistral yoldakı avtomobillərdən daha sürətli.
19. Təyyarədə kran suyundan içmək yaxşı fikir deyil.
Su çənləri istədiyimizdən daha az təmizlənir. Butulka ilə su içmək daha yaxşıdır.
20. Pilotlar digər təyyarələri hətta buludlarda belə görə bilirlər.
TCAS - Yol Hərəkətinin Toqquşmasının Qarşısının Alınması Sistemi sayəsində. Bu, obyektlərin istiqamətini və hündürlüyünü göstərir.
21. Təyyarə mühərriksiz onlarla kilometr uça bilər.
Airbus A320 hər kilometr hündürlük üçün, təxminən 15-20 km uça bilər.
22. Heç bir iki uçuş eyni deyil.
Pilotlar külək, hava şəraiti və məhdudiyyətlər səbəbindən hər marşrutu yenidən planlaşdırırlar.
23. Təyyarə səsi ağız dadını azaldır.
Buna görə də yemək daha az duzlu və daha az şirin olur — aviaşirkətlər xüsusi reseptlər əlavə edirlər.
24. Təcili çıxışdakı qanaddakı sərnişinə ciddi bir vəzifə həvalə olunur.
Onlar qapını açmağa və təxliyəni idarə etməyə kömək edirlər. Buna görə də uşaqların və ya məhdud hərəkət qabiliyyəti olan insanların təyyarəyə minməsinə icazə verilmir.
25. Təyyarənin xaricində, kruiz hündürlüyündə temperatur –50°C-dən aşağı düşür. Bəs niyə pəncərələr dumanlanmır? Çünki pəncərələr möhürlənmiş və izolyasiya olunmuş gövdənin bir hissəsidir və kabindəki hava əvvəlcədən nəmləndirilib və az nəmlik ehtiva edir.
26. Təyyarənin qalxması üçün lazım olan 250-300 km/saat sürətə çatması cəmi 30-40 saniyə çəkir.
Bütün uçuş boyunca mühərrik səsini eşitmək istəmirsinizsə, təyyarənin ön hissəsinə daha yaxın bir oturacaq seçin. İşçi heyətinin danışığını da eşidə bilərsiniz, amma bu, o qədər də qıcıqlandırıcı olmayacaq. Dəhlizdə oturacaq seçmək sizə daha geniş nahar və qəlyanaltı seçimi təmin edir. Çox hündürsünüzsə, təcili çıxışın yaxınlığında oturun. Bu, kabinədən tıxac olmadan çıxmağınızı asanlaşdıracaq və daha rahat vəziyyətdə uça biləcəksiniz. Digər tərəfdən, təyyarənin arxa hissəsini seçən sərnişinlərin təyyarə qəzalarından sağ çıxma ehtimalı daha yüksəkdir.
Qatlanan masa təyyarənin göyərtəsindəki ən çirkli yerdir. Təyyarədə ən çirkli yer tualet deyil, qatlanan masadır. Təyyarədəki tualetin su ilə yuma düyməsindən səkkiz dəfə çox bakteriya ehtiva edir.
Dünya əhalisinin yalnız 5%-i təyyarələrdə uçur.
Yeri gəlmişkən, dünya əhalisinin yalnız 5%-i ən azı bir dəfə təyyarədə uçub. Və onların əksəriyyəti tez-tez uçan sərnişinlərdir.
Uçuşlar zamanı çoxlu su itiririk. Üç saatlıq uçuş zamanı bədən təxminən 8-10 stəkan su itirir. Susuzlaşma riski var. Susuzlaşma isə uçuşu daha da çətinləşdirir.
30.. Təyyarələr dünyanın ən təhlükəsiz nəqliyyat vasitəsidir.
Qəzaya düşmə ehtimalı 16 milyon uçuşdan təxminən 1-dir.
Bir avtomobil yüzlərlə dəfə daha təhlükəlidir.
Есмира Шукурова