Əsrlər boyu bir çox alim və yazıçı "Qədim Ruslar kimlər idi və onlar hansı qəbiləyə və ya tayfaya mənsub idilər?" sualı ilə maraqlanıb və maraqlanmaqda davam edir. XII əsrdə yaşamış Kiyev-Peçersk monastırının rahibi Nestor "Keçmiş İllərin Nağılı" əsərində bu barədə öz versiyasını təqdim etmişdir: "862-ci ildə Ryurik, Sineus və Truvoru Slavyan-Fin torpaqlarında hökmranlıq etməyə çağıran Ruslar, digərləri [Varyaglar] İsveçlilər, Norveçlilər, İngilislər və Qotlar adlandırıldığı kimi, Varyaglar adlanırdı."
18-ci əsrə qədər elmi dünya artıq tamamilə iki qrupa bölünmüşdü: Nestorun qədim Rusların Norman mənşəyi haqqındakı fundamental nəticəsini tam şəkildə bölüşən Normanlar və müvafiq olaraq, Varyag mənşələrini qəti şəkildə rədd edən anti-Normanlar. "Keçmiş İllərin Nağılı"na görə, Nestor Rusları Skandinaviya qəbiləsi hesab edirdi. Rusların mənşəyi ilə bağlı digər nəzəriyyələr də mövcuddur və onların həm tarixi, həm də ədəbi dairələrdə tərəfdarları və əleyhdarları var. Birinə görə, ruslar öz mənşələrini Normanlarla əlaqəli qədim german tayfalarına - təxminən eramızın birinci və ya ikinci əsrlərində Böyük Köçdən əvvəl Qara dəniz bölgəsinə mühacirət edən Rugi və Rossomoneilərə bağlayırlar. "Rus" sözünün qeyri-german mənşəli tərəfdarları adətən rusların köklərini ya altıncı əsr Suriya salnaməçilərinə görə Amazonlarla sərhəddə bir yerdə yaşayan "Ros" adlı mifik xalq arasında, ya da eyni dərəcədə sirli Baltik slavyanları, xüsusən də Rügen adasından olan Ranilər arasında axtarmağı təklif edirlər.

Qədim Rusların mənşəyi ilə bağlı bütün bu maraqlı fərziyyələrdə inandırıcı arxeoloji və ya tarixi dəlillər yoxdur. Tədqiqatçılar fərziyyələrini kifayət qədər liberal şərhə imkan verən yazılı mənbələrə əsaslandırırlar. Sadəcə görünən sadə bir sualın yaratdığı neçə sirrə baxın: qədim ruslar kimlər idi? Uzaq XII əsrin müasiri, dərviş Nestor, Varyagların çağırılması nağılının sonradan nəsillər arasında qızğın müzakirələrə səbəb olacağını çətinliklə təxmin edə bilərdi. Və bu gün bu müzakirələr artıq elmi dairədən kənara çıxaraq aydın ideoloji və siyasi ölçü qazanıb.

S.N. Kozadayev
TEREF