Eriha Kafatası, günümüzden yaklaşık 9.000 ila 9.500 yıl önce (Neolitik Dönem) ölen bir insana ait olan ve üzerine alçıdan gerçekçi bir insan yüzü modellenmiş dünyaca ünlü bir arkeolojik buluntudur. İngiliz arkeolog Kathleen Kenyon tarafından 1953 yılında Filistin'deki antik Eriha (Jericho) kentinde yürütülen kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Bu buluntu, insanlık tarihinin bilinen en eski portre sanatı ve atalara saygı ritüellerinin en çarpıcı örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Alçı Modelleme, kafatasının alt çenesi çıkarılmış ve üst çene dahil tüm yüz bölgesi, yaşayan bir insanın yüz hatlarını andıracak şekilde kalın bir alçı tabakasıyla kaplanmıştır. Dudaklar ve kulaklar alçıyla şekillendirilmiştir.
Deniz Kabuğundan Gözler, kafatasının göz çukurlarına, canlı bir bakış ifadesi kazandırmak amacıyla iki adet çift kabuklu deniz kabuğu yerleştirilmiştir.
İç Dolgusu, kafatasının arkasındaki boşluklar toprakla doldurularak ağırlık ve dayanıklılık kazandırılmıştır.
Arkeologlar, Eriha ve yakın coğrafyadaki Ayn Gazal (Ürdün) ile Tell Ramad (Suriye) gibi Neolitik yerleşimlerde bulunan bu tür sıvalı kafataslarını Kafatası Kültü ile ilişkilendirir. Bu ritüelin temel amaçları şunlardır.
Atalara Tapınma, toplumda iz bırakmış, yaşlı veya saygın liderlerin öldükten sonra da hatırlanmasını sağlamak.
Yaşamı Uzatma Sembolü, ölen kişinin fiziksel hatlarını alçıyla yeniden canlandırarak onun ruhunu veya anısını aile/toplum içinde yaşatmaya devam etmek.
Kafatasının aslı günümüzde Londra'daki British Museum koleksiyonunda sergilenmektedir. Bilim insanları, alçı tabakaya zarar vermeden kafatasının içini görebilmek için mikro-CT (bilgisayarlı tomografi) taramaları gerçekleştirmiştir.
Birgül Filiz Aytar