Səhranın tam mərkəzində mədəniyyətinin "ənənəvi səhra dünyası"nın demək olar ki, bütün ənənəvi anlayışlarına meydan oxuyan bir xalq yaşayır.
Biz onları Tuareqlər kimi tanıyırıq. Yarıməfsanəvi məlumatlara görə, şəhərin əsasını XI əsrdə tuareq qəbiləsindən olan Buktu adlı bir qadın qoyub. Buktunun məskunlaşdığı yer Səhranın lap cənubunda, Niger çaylağından 12 km aralıqda yerləşir.
Onların cəmiyyətində qadın kişinin kölgəsi, ailənin əlavəsi və gündəlik həyatın səssiz keşikçisi deyil.

Qadın mərkəzdir.
Tuareqlər arasında yaşayış çadırı qadına məxsusdur. Kişinin deyil.
Çadırın sahibi qadındır; kimin astanadan keçəcəyinə qərar verən qadındır.
Mülk, mal-qara və ailə mirası çox vaxt qadın xətti ilə - anadan qıza ötürülür. Uşaqlar ana xətti ilə sıx bağlıdırlar və qadının özü nikahda özünü itirmir və ya saxta ada çevrilmir.
Və ən təəccüblüsü isə budur:
Əsrlər boyu bir çoxlarının qadınlara yerlərini "göstərməyə" çalışdığı bir dünyada, ən sərt səhranın ortasında, qadın ləyaqətinin müdafiəsinə ehtiyac duyulmadığı - həyatın təbii bir hissəsi olduğu bir mədəniyyət, uzun müddətdir mövcuddur. Tuareq qadınları yazı, şifahi ənənə, poeziya və ailə yaddaşını qoruyurlar. Onlar uşaqlarına təkcə dili deyil, həm də xalqlarının kimliyini ötürürlər. Digər sivilizasiyalar qadınlara yalnız gündəlik həyat vəzifələrini həvalə etdiyi yerdə, burada onlara mədəniyyət etibar edilir.
Və bunda həqiqətən güclü bir şey var.
Tuareqdə qadınlara əsl hörmət gözəl sözlərlə başlamır: Qadının səsi ilə başlayır.
Mülkiyyət.
Seçmək hüququ.
Ayrılmaq hüququ.
Özün olmaq hüququ.
Tuareq dünyasında qadın azadlığı səs-küylü bir şüar deyil.
Dəbli bir müzakirə deyil.
Müvəqqəti bir tendensiya deyil.
Bu, nəsillər boyu davam edən adət və ənənənin təbii qaydasıdır.
Bəlkə də məhz buna görə, onların mədəniyyəti bu qədər heyrətamizdir: bu, bizə qadının gücünün istisna, təhdid və imtiyaz olmadığını xatırladır.
Cəmiyyət həqiqətən yetkindirsə, bu, normadır. Qum, isti, külək və daimi yaşamaq uğrunda mübarizənin arasında yaşaya və yenə də qadınların "itaətkar" olmadığı, bütün ailənin dayağı olduğu bir dünya qura bilər.
Bəlkə də tarixin ən gözəl ironiyalarından biri Tuareqdədir:
zahirən hər şeyin şiddətli və sərt göründüyü yerdə qadınlar "mədəni" dünyada olduğundan daha çox azadlığa sahibdirlər.
Есмира Шукурова
TEREF