“Amerika Birləşmiş Ştatları ilə İran İslam Respublikası arasında İslamabad Anlaşma Memorandumu” adlanan sənəd, mətninin ictimaiyyətə açıqlanmaması ilə bağlı yaranan narazılıqlardan sonra yayımlandı.
“Bu, mahiyyət etibarilə, Hörmüz boğazını dərhal açmağa, iranlıları nüvə fəaliyyəti ilə bağlı qalıqları (və ya müəyyən edilmiş nüvə materiallarını) məhv etməyə öhdəlik götürməyə imkan verən bir razılaşmadır. Bundan əlavə, bu razılaşma elə bir mexanizm yaradır ki, əgər İran davranışını yaxşılaşdırarsa, biz də cavab olaraq iqtisadi güzəştləri və sanksiyaların yumşaldılmasını artırarıq ki, bu da ölkənin daha firavan olmasına kömək edə bilər,” – deyə ABŞ administrasiyasının yüksək vəzifəli nümayəndəsi bildirib.
Memorandumun cümə günü rəsmi şəkildə imzalanması nəzərdə tutulur. Bu, yekun razılaşmanın şərtlərinin müzakirəsi üçün 60 günlük müddətin başlamasına səbəb olacaq. CNN daha əvvəl bu şərtləri əks etdirən razılaşma layihəsi barədə məlumat vermişdi; ABŞ tərəfindən yayımlanan rəsmi mətn həmin layihəyə böyük ölçüdə bənzəyir, lakin bəzi ifadə fərqləri mövcuddur.
Aşağıda sənədin tam mətni təqdim olunur:
Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası [___ tarix] tarixində aşağıdakılar barədə xoş niyyət əsasında birgə razılığa gəlmişlər:
1. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası, eləcə də cari müharibədə onların müttəfiqləri bu Anlaşma Memorandumunu (MOU) bütün cəbhələrdə, o cümlədən Livanda hərbi əməliyyatların dərhal və daimi dayandırılmasını elan etmək məqsədilə imzalayırlar. Tərəflər bundan sonra bir-birinə qarşı heç bir müharibə və ya hərbi əməliyyat başlatmamağı, bir-birinə qarşı güc tətbiq etməkdən və ya güc tətbiqi ilə hədələməkdən çəkinməyi, həmçinin Livanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini təmin etməyi öhdələrinə götürürlər. Yekun saziş müharibənin bütün cəbhələrdə, o cümlədən Livanda daimi olaraq başa çatmasını və bu bənddə nəzərdə tutulan digər müddəaları təsdiq edəcəkdir.
2. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməyi, eləcə də bir-birinin daxili işlərinə müdaxilə etməməyə dair öhdəlik götürürlər.
3. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası ən çoxu 60 gün ərzində yekun saziş üzrə danışıqlar aparmağı və onu əldə etməyi öhdələrinə götürürlər. Bu müddət qarşılıqlı razılıq əsasında uzadıla bilər.
4. Bu Anlaşma Memorandumu imzalandığı andan etibarən Amerika Birləşmiş Ştatları İran İslam Respublikasına qarşı tətbiq etdiyi dəniz blokadasının və hər hansı maneə və ya məhdudiyyətlərin aradan qaldırılmasına başlayacaq və 30 gün ərzində dəniz blokadasını tamamilə dayandıracaqdır. Bu müddət ərzində gəmi hərəkəti İran İslam Respublikası tərəfindən müharibədən əvvəlki səviyyələrə uyğun şəkildə tədricən bərpa ediləcəkdir. Bundan əlavə, Amerika Birləşmiş Ştatları yekun saziş bağlandıqdan sonra 30 gün ərzində öz qüvvələrini İran İslam Respublikasının yaxınlığından çıxarmağı öhdəsinə götürür.
5 — Bu Anlaşma Memorandumunun (MOU) imzalanmasından sonra İran İslam Respublikası özünün ən yaxşı səylərini göstərərək Fars körfəzindən Oman dənizinə və əks istiqamətdə kommersiya gəmilərinin 60 gün müddətinə ödənişsiz və təhlükəsiz keçidini təmin etmək üçün tədbirlər görəcək. Kommersiya gəmilərinin hərəkəti dərhal başlayacaq və texniki və hərbi maneələrin aradan qaldırılması, eləcə də minalardan təmizləmə işlərinin zəruriliyi nəzərə alınaraq, bu tədbirlər İran İslam Respublikası tərəfindən 30 gün ərzində həyata keçiriləcək. İran İslam Respublikası Hörmüz boğazının gələcək idarəçiliyi və dəniz xidmətlərinin müəyyən edilməsi məqsədilə Oman Sultanlığı ilə, həmçinin digər Fars körfəzi sahilyanı dövlətləri ilə beynəlxalq hüququn tətbiq olunan normalarına və Hörmüz boğazının sahilyanı dövlətlərinin suveren hüquqlarına uyğun şəkildə danışıqlar aparacaq.
6 — Amerika Birləşmiş Ştatları regional tərəfdaşlarla birlikdə İran İslam Respublikasının yenidən qurulması və iqtisadi inkişafı üçün ən azı 300 milyard ABŞ dolları məbləğində qəti və qarşılıqlı razılaşdırılmış plan hazırlamağı öhdəsinə götürür. Bu planın icra mexanizmi yekun sazişin bir hissəsi olaraq 60 gün ərzində müəyyən ediləcək. Müvafiq maliyyə əməliyyatlarının həyata keçirilməsi üçün tələb olunan bütün lisenziyalar, istisnalar (waiver-lər) və icazələr Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən veriləcək.
7 — Amerika Birləşmiş Ştatları İran İslam Respublikasına qarşı bütün növ sanksiyaları, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini, MAQATE (Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi) Rəhbərlər Şurasının qətnamələrini, ABŞ-ın bütün birtərəfli sanksiyalarını — həm əsas (primary), həm də ikincili (secondary) sanksiyaları — yekun saziş çərçivəsində razılaşdırılmış cədvələ uyğun olaraq ləğv etməyi öhdəsinə götürür. İran İslam Respublikası və Amerika Birləşmiş Ştatları yuxarıda qeyd olunan sanksiyaların ləğvi məsələsinin mühüm əhəmiyyətini qəbul edir və bu məsələlər üzrə qarşılıqlı razılığa nail olmaq məqsədilə danışıqlarda onları dərhal müzakirə etmək niyyətlərini ifadə edirlər.
8 — İran İslam Respublikası nüvə silahı əldə etməyəcəyini və ya inkişaf etdirməyəcəyini bir daha təsdiq edir. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası zənginləşdirilmiş material ehtiyatlarının taleyinin 7-ci bənddə qeyd olunan cədvələ uyğun olaraq qarşılıqlı razılaşdırılacaq mexanizm əsasında həll edilməsi barədə razılığa gəliblər. Minimum yanaşma olaraq həmin materiallar MAQATE-nin (Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi) nəzarəti altında yerindəcə aşağı zənginləşdirmə səviyyəsinə (downblending) gətiriləcək. Tərəflər həmçinin İran İslam Respublikasının nüvə ehtiyacları ilə bağlı zənginləşdirmə məsələsini və qarşılıqlı razılaşdırılmış digər mövzuları müzakirə etməyə razılaşıblar. Bu müzakirələr yekun sazişdə razılaşdırılacaq qənaətbəxş çərçivə əsasında aparılacaq. Yekun saziş bu bəndin müddəalarını təsdiq edəcək və İran İslam Respublikası yuxarıda qeyd olunan nüvə məsələlərinin kritik əhəmiyyətini qəbul edir. Tərəflər bu məsələlər üzrə qarşılıqlı razılığa nail olmaq məqsədilə danışıqlarda onları dərhal müzakirə etmək niyyətlərini ifadə edirlər.
9 — Yekun saziş bağlanana qədər Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası mövcud vəziyyəti (status-kvonu) qoruyub saxlamağa razılaşırlar. İran İslam Respublikası öz nüvə proqramının hazırkı vəziyyətini dəyişmədən saxlayacaq, Amerika Birləşmiş Ştatları isə yeni sanksiyalar tətbiq etməyəcək və regiona əlavə hərbi qüvvələr yerləşdirməyəcək.
10 — Amerika Birləşmiş Ştatları öhdəsinə götürür ki, bu Anlaşma Memorandumunun (MOU) imzalanmasından dərhal sonra və sanksiyalar tam ləğv edilənədək ABŞ Maliyyə Nazirliyi İranın xam neftinin, neft məhsullarının və onların törəmələrinin ixracı, eləcə də bununla əlaqəli bütün xidmətlər — bank əməliyyatları, sığorta, nəqliyyat və digər xidmətlər üçün müvafiq istisnalar (waiver-lər) verəcək.
11 — Amerika Birləşmiş Ştatları bu Anlaşma Memorandumunun (MOU) icrasına başlanıldığı andan etibarən İran İslam Respublikasına məxsus dondurulmuş və ya istifadəsi məhdudlaşdırılmış vəsait və aktivlərin tam istifadəyə açılmasını təmin etməyi öhdəsinə götürür. Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası bu vəsaitlərin sərbəst buraxılması ilə bağlı prosedurları danışıqlar zamanı qarşılıqlı razılıq əsasında müəyyən edəcəklər. Bu vəsaitlər, istər ilkin hesablarında qalsın, istərsə də köçürülsün, İran İslam Respublikası Mərkəzi Bankı tərəfindən təyin edilmiş istənilən son benefisiarın istifadəsi üçün tam şəkildə əlçatan olacaq. Amerika Birləşmiş Ştatları bununla bağlı bütün zəruri lisenziyaları və icazələri verməyi öhdəsinə götürür.
12 — Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası razılaşırlar ki, bu Anlaşma Memorandumunun uğurlu icrasına və gələcək yekun sazişə əməl olunmasına nəzarət etmək üçün icra mexanizmi yaradılacaq.
13 — Bu Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan sonra və onun 1-ci, 4-cü, 5-ci, 10-cu və 11-ci bəndlərinin icrasına başlanılması, habelə həmin tədbirlərin davamlı şəkildə həyata keçirilməsi şərti ilə Amerika Birləşmiş Ştatları və İran İslam Respublikası yekun sazişlə bağlı danışıqlara yalnız digər bəndlər üzrə başlayacaqlar.
14 — Yekun saziş BMT Təhlükəsizlik Şurasının hüquqi baxımdan məcburi qüvvəyə malik qətnaməsi ilə təsdiqlənəcək.
CNN.
Azadliq