O, nasistləri havadan vurdu, yəhudilərin müstəqilliyi uğrunda mübarizə apardı və yüzlərlə texnoloji layihəyə imza atdı. Təl-Əviv İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin əfsanəvi "qurucu atası" Dan Tolkovski ilə vidalaşdı.
Dan Tolkovski 17 yanvar 1921-ci ildə Təl-Əvivdə yəhudi milli evi yaratmaq arzusu ilə dolu bir ailədə anadan olub. Atası, Belostokdan olan Samuel, almaz cialama sahəsindəki nailiyyətləri ilə tanınan məşhur bir ailəyə mənsub idi. Atasının əmisi oğlu Marsel Tolkovski ideal almaz cilalama yaratmaqla məşhurlaşdı. Samuel özü 1909-cu ildə London Universitetini kənd təsərrüfatı mühəndisliyi ixtisası üzrə fərqlənmə diplomu ilə bitirdi. O, dərhal Fələstinə torpaqlarının inkişafında iştirak etmək üçün yola düşdü. Orada o, gələcək İsrail Dövlətinin qurulmasına əhəmiyyətli töhfələr verən görkəmli sionist xadim və xeyriyyəçi İzak Qoldberqə məxsus böyük bir meyvə bağının meneceri oldu. Samuel Qoldberqin qızı Hanna ilə evləndi və kənd təsərrüfatı işləri ilə yanaşı, siyasi hərəkata da fəal şəkildə qoşuldu. O, Xaim Veyzmanın köməkçisi kimi xidmət etdi və İsrailin müstəqillik elan etməsindən sonra ölkənin İsveçrədəki baş konsulu təyin edildi.

Den məşhur Herzliya Gimnaziyasında təhsil almışdı. Məzun olduqdan sonra, 15 yaşında, hərbiləşdirilmiş özünümüdafiə qüvvəsi olan Haganaya qoşularaq xalqını müdafiə etmək üçün ilk addımını atdı. Dan 1936-cı ildə başlayan Ərəb Üsyanına qarşı vuruşanlardan biri idi. 1938-ci ildə gənc oğlan Londona getdi və nüfuzlu İmperial Kollecində tələbə oldu. Bu təhsil ocağında mexaniki mühəndislik təhsili onun gələcək karyerasının təməlini qoydu və mexanikanı dərindən anlamasına imkan verdi. Bu, onun üçün hərbi mühəndis və daha sonra Hərbi Hava Qüvvələri komandiri kimi çox vacib oldu, çünki o, mürəkkəb reaktiv texnologiyanı hərbi xidmətlərə tətbiq etməkdən məsul idi.

Den 1941-ci ildə təhsilini başa vuranda dünya artıq İkinci Dünya Müharibəsi ilə əhatə olunmuşdu. O, nasizmə qarşı mübarizə aparmaq üçün Kral Hərbi Hava Qüvvələrində (RAF) könüllü olaraq xidmət etmək qərarına gəldi. Uçuş təlimini başa vurduqdan sonra Den 238 nömrəli RAF eskadrilyasında qırıcı pilot oldu. O, əfsanəvi Spitfire təyyarəsini idarə etdi və Aralıq dənizi teatrında döyüş əməliyyatlarında iştirak etdi. Onun nailiyyətlərinə İtaliya, cənubi Fransa və Yunanıstan üzərində döyüşlər də daxil idi. Daha sonra o, həmçinin kəşfiyyat təyyarələrini idarə etdi.

Avropada aktiv döyüşlərin bitməsindən sonra Den nəqliyyat pilotu oldu. O, 1946-cı ildə Ben-Qurion Hava Limanının yerləşdiyi Lydda Hava Qüvvələrindən uçuş leytenantı kimi tərxis edildi. Onun Hava Qüvvələrindəki təcrübəsi Den Tolkovskinin həyatına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərdi. Britaniya Hərbi Hava Qüvvələri yüksək mobil və effektiv bir qüvvə idi və onun təşkilati prinsipləri və müharibə metodları onun öz strateji vizyonunu formalaşdırdı və o, tezliklə İsrailin müdafiəsinə tətbiq edəcəkdi.

Tərxis olunduqdan sonra Tolkovski qısa müddətə mülki həyata qayıtdı və Böyük Britaniyada mühəndis oldu. Lakin, 1947-ci ilin dekabrında Haganahın hava qanadı olan Sherut Avir-ə qoşuldu və BMT-nin Fələstinin bölünməsindən sonra tətbiq etdiyi beynəlxalq embarqonu aşaraq Eretz İsrail üçün silah tədarükü əməliyyatında iştirak etdi. Hava Qüvvələrində təcrübəsi və mühəndislik təcrübəsi ilə Tolkovski satın alına bilən təyyarələrin texniki vəziyyətini qiymətləndirdi və Britaniya qaydalarını və nəzarətini aşaraq onları mürəkkəb marşrutlar vasitəsilə Təl-Əvivə çatdırmağa kömək etdi. Bu iş Britaniya hakimiyyəti tərəfindən aşkarlanmamaq üçün ciddi məxfilik şəraitində aparıldı və onlar yəhudi qüvvələrini silahlandırmaq cəhdlərinin qarşısını aldılar. Tolkovski Britaniyadakı gizli fəaliyyətini İsrailin müstəqilliyini elan etməsinə qədər davam etdirdi, daha sonra yeni yaradılmış, lakin son dərəcə həssas İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinə qoşuldu və pilot və mühəndis kimi təcrübəsi əvəzsiz oldu. Ərəb ordularının tammiqyaslı işğalından sonra Tolkovski Misir cəbhəsində bombardmançı təyyarələr missiyaları həyata keçirdi və ölkənin Müstəqillik Müharibəsindən sağ çıxmasına kömək etdi.

Onun peşəkarlığı və üstün liderlik keyfiyyətləri ona vəzifələrdə tez irəliləməyə imkan verdi. 1948-ci ildən 1951-ci ilə qədər Kadr Təlimi Departamentinə rəhbərlik etdi və daha sonra o vaxtkı komandir Xaim Laskovun rəhbərliyi altında Hərbi Hava Qüvvələrinin Qərargah rəisi oldu. 1953-cü ilin may ayında, cəmi 32 yaşında Dan Tolkovski İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin beşinci komandiri təyin edildi. Onun rəhbərliyi altında beş il ərzində qüvvələrdə əhəmiyyətli bir transformasiya baş verdi. O, köhnəlmiş pistonlu mühərrikli təyyarələrdən reaktiv təyyarələrə uğurla keçdi və İsrailin havada gələcək texnoloji üstünlüyünün təməlini qoydu. Hərbi karyerasının ən yaddaqalan məqamı 1956-cı ildə Sinay kampaniyası oldu, burada modernləşdirilmiş Hərbi Hava Qüvvələri İsrailin Misir üzərində sürətli qələbəsində əsas rol oynadı.

1959-cu ildə Tolkovski hərbi karyerasına son qoysa da, onun enerjisi və ölkəsinin potensialına olan sarsılmaz inamı digər sahələrdə də tətbiqini tapdı. O, Müdafiə Nazirliyinin Planlaşdırma və Tədqiqat İdarəsinin rəhbəri oldu və daha sonra Discount Bank İnvestisiya Korporasiyasının (DBIC) baş direktoru vəzifəsində çalışaraq özəl sektora keçdi.

Onun rəhbərliyi altında DBIC İsraildə yerli yüksək texnologiyalı sənayeyə xüsusi investisiya qoyan ilk maliyyə qurumu oldu. Tolkovski zəngin təbii sərvətlərə malik olmayan bir ölkənin innovasiya və elmi inkişafa üstünlük verməli olduğunu ilk qəbul edənlərdən biri oldu.

1962-ci ildə o, İsrailin elektronika və tibb sənayesinin təməli olan Elron Electronic Industries holdinq şirkətinin yaradılmasında Uzia Qalilə əhəmiyyətli dəstək verdi. Elron həmçinin tibbi avadanlıqlar üzrə ixtisaslaşmış Elscint şirkətinin təməli oldu. 1972-ci ildə Elscint NASDAQ fond birjasında ticarət edən ilk İsrail şirkəti oldu. Bu, digər İsrail texnologiya şirkətləri üçün beynəlxalq kapital bazarına çıxış imkanı yaratdı.

1985-ci ildə, İsrailin vençur kapital bumunun başlanğıcı hesab edilən hökumətin məşhur Yozma proqramının meydana çıxmasından çox əvvəl, Tolkovski daha bir qabaqcıl addım atdı. Oğlu Gideon və məşhur amerikalı investor Frederik Adler ilə birlikdə İsrailin ilk vençur kapital fondu olan Athena-nı təsis etdi. Bu fond həm İsrail, həm də Amerika yüksək texnologiyalı startaplarına investisiya qoydu və innovasiya üçün özəl investisiya modelinin uğurlu ola biləcəyini nümayiş etdirdi. Tolkovski sadəcə investisiya qoymadı; o, varislərinin izlədiyi presedentlər yaratdı, İsrail startaplarının qlobal bazara çıxmasına və beynəlxalq kapitalı cəlb etməsinə kömək etdi. Beləliklə, İsrailin qlobal innovasiya lideri kimi ortaya çıxması həm də Dan Tolkovskinin bütün bir millətin taleyinə təsir edən strateji müdrikliyinin nəticəsidir.

Uğurlu sahibkarlıq karyerasına əlavə olaraq, Tolkovski tədqiqat və inkişaf üzrə məsləhətçi kimi mühüm dövlət vəzifələrində çalışdı. O, həmçinin İsrail Atom Enerjisi Komissiyasında da çalışdı. Nailiyyətlərinə görə çoxsaylı mükafatlar və fəxri adlar almışdır. Tolkovski Fransada Fəxri Legion Ordeninin komandiri təyin edildi, Technion tərəfindən fəxri doktorluq dərəcəsi aldı və 2023-cü ildə İsrail Prezidenti İsaak Herzoq tərəfindən Prezident Fəxri Medalı ilə təltif edildi.
jewish.ru
TEREF