Bir gün Mövlana Həzrətləri mədrəsəsində dərs deyərkən, tələbələrinə dedi: "Allah (c.c.) Qurani-Kərimdə ən çirkin səsin eşşəyin səsi olduğunu deyir." O tələbələrindən soruşur: "Bu qədər heyvan arasında eşşəyin seçilməsinin hikməti nədir?" Tələbələri bu məsələnin izahını müəllimlərinin özündən rica etdilər.
Mövlanə Rumi deyir: "Hər heyvanın özünəməxsus zikri, Allahı tərifləmək və inildəmək yolu var. Məsələn, dəvənin böyürtüsü, aslanın nəriltisi, yırtıcıların iniltisi, milçəklərin və arıların vızıltısı onların xatırlama formalarıdır. İnsanların tərif və zikrləri olduğu kimi, göydəki mələklərin də var. Lakin, yazıq eşşək yalnız iki dəfə anqırır: bir dəfə cinsi yaxınlıq istəyəndə, bir dəfə isə, ac olanda. Bu o deməkdir ki, eşşək öz şəhvətinin və iştahasının köləsidir. Ürəyində Allaha qarşı heç bir səbəbi və ya sevgisi olmayan, yalnız mədəsi və şəhvəti haqqında düşünən birinin səsi də, Allahın yanında eşşəyin anqırmasına bənzəyir, hətta ondan daha da aşağıdır."
"Heyvandan aşağı" ayəsinin şillələri, şübhəsiz ki, belə alçaq təbiətli insanların üzünə dəyir. Əgər insan həyatını yalnız mədəsi, istəkləri, zövqləri və dünyəvi qayğıları üçün yaşayırsa; həyatında heç bir ülvi məqsədi yoxdursa, onda çıxardıqları bütün səslər belə bir taleyinin xəbərçisidir.
Mövlana bu dərsi mənəvi məqam ilə bağlı versə də, başqa bir yerdə insanlığa çox xidmət edən eşşəklərə xor baxılmamalı olduğunu və bütün məxluqların yemək istəyini və cismani istəkləri paylaşdığını izah edir. O deyir: "Əgər bu heyvan bu səbəbdən xor görülürsə, onda bu hisslərə sahib olan hər bir məxluq xor görülməlidir". Mövlana eşşəyin davranışından "İnsanlar belə olmamalıdır" mənasını verən bir dərs verir və eşşəyi günahlandırmayır. Çünki, o, təbiətinin tələblərini yerinə yetirir.
Bəs insan?
Есмира Шукурова
TEREF