Bir kişi onlara yaxınlaşıb hara getdiklərini soruşdu. On yaşlı Kamal cavab verdi: "Konyaya! Vali ilə görüşməyə!" Kişi istehza ilə güldü və dedi: "Səni vali ilə görüşə qoymurlar, oğlum, pulunu israf etməkdir, boş yerə getmə!" Kamal kişiyə məhəl qoymadı. Altı yaşlı qardaşı Mehmetin əlindən tutaraq stansiyaya gələn qatara mindi. Bir müddət sonra kostyumlu bir kişi yataq vaqonunda düz onların qarşısında oturdu. Uşaqlara gülümsədi və hara getdiklərini soruşdu. Kamal bu kişinin də güləcəyini və onları lağa qoyacağını düşündü. Danışmaq istəmədi. Kişi israr etdikdə: "Oğlum, valideynlərin yoxdurmu? Qatara tək mindin", Kamal qəzəblə cavab verdi: "Əmi! Anamız və atamız öldü. Biz kənd uşaqlarıyıq; təhsil alsaq, "kişi" olacağıq". Buna görə də Konyaya gedirik ki, qubernatordan bizi maarifləndirməsini xahiş edək!" Kostyumlu kişi sanki "başa düşdüm" demək istəyirmiş kimi başını tərpədir və cibindən bir kart çıxarır. Onu Kamala uzadır. "Bunu qubernatora göstər və ona salamlarımı çatdır", deyir. Kamal kartı götürür, amma oxuya və yaza bilmədiyi üçün üzərində nə yazıldığını başa düşmür. Zarafat edən kişi növbəti stansiyada düşür. Kamal və Mehmet Konyadakı qubernatorun ofisinə gedirlər. Kamal qapıdakı mühafizəçiyə qubernatoru görmək istədiyini deyir. Lakin mühafizəçi uşaqları yola salır. Bu dəfə Kamal son şansını sınayır və qatarda rastlaşdığı kostyumlu kişinin ona verdiyi kartı verir. Mühafizəçi kartı görəndə təəccüblənir və dərhal uşaqları qubernatorun ofisinə aparır. Qubernator karta baxır, ciddiləşir və telefona əl atır. İki məmur gəlib uşaqları İvriz şəhərinə aparır. Kamal kostyumlu kişinin zarafat etməməsinə, kartın işə yaramasına təəccüblənir. Bu dəfə o, "Bu adam kimdir?" deyə düşünməyə başlayır. Kamal və Mehmet İvriz şəhərinə göndərilir və oradakı internat məktəbində oxuyurlar. İllər sonra... Kamal kostyumlu kişini tapır. Kişi qoca və təqaüdçüdür. Kamal ona yaxınlaşır, özünü təqdim edir və qoca kişi onu tanıyır. "Deməli, məktəbə getmisən, hə?" deyə gözləri dolaraq soruşur. 1944-cü ildə məktəbləri yoxlamaq üçün qatarla əyalətdən əyala səyahət edən kostyumlu kişi təsadüfən bu iki qardaşı görüb kömək üçün kartını təklif edir. İllər sonra Kamal kartını verir; üzərində "Jurnalist-Yazıçı Kamal Bayram Çukurkavaklı" yazılıb. Bəli, Kamal İvriz Kənd İnstitutunda oxuyan, jurnalist olan, kitablar yazan, mükafatlar qazanan və öz sözləri ilə desək, "kişi" olan yetim bir kənd uşağıdır. Buna görə də kənd institutları vacib idi; onlar kənd uşaqlarının müasir təhsillə cəmiyyətə inteqrasiyasına imkan verirdilər. Lakin onlar zərərli hesab edilərək bağlanırdı.

Bəs Kamal kartını kimə vermişdi? Dövrün ən gözəl gözlü təhsil müfəttişi, yəni qatardakı kostyumlu kişi Həsən Əli Yücel idi...
[Müəllif T. Aydoğan]