Köçürmələr və Dövlətçilik
Oğuz xalqının birinci minilliyin ikinci yarısında köçü onlar üçün taleyüklü oldu, çünki onlar Cənubi Sibir və Altaydan Sırdəryanın aşağı axınlarına köçdülər. 9-cu və 10-cu əsrlərdə Oğuz xalqının Orta Asiyada sürətli formalaşması müşahidə edildi. Bu dövrdə Oğuzlar Karluklarla şiddətli qarşıdurmaya girdilər, Transoksianaya doğru irəlilədilər və sonra Aral dənizi bölgəsində və Şimali Xəzər bölgəsində möhkəmləndilər. Xəzər Xaqanlığının zəifləməsi fonunda Oğuzlar bəzi kimak və karlukların dəstəyi ilə Peçeneqlərə sarsıdıcı məğlubiyyət verdilər. Bəzi Peçeneqlər Oğuz icmasına assimilyasiya oldular. Türkmən və Qaraqalpaq əfsanələrinin bir neçə qəbilənin Peçeneq mənşəyi ilə bağlı davam etməsi təsadüfi deyil. 965-ci ildə Oğuz Yabquları Kiyev şahzadəsi Svyatoslavla xəzərlərə qarşı hərbi ittifaq yaratdılar. Nəticə: Xəzər Xaqanlığının məğlubiyyəti və Avropa ilə Asiya arasında həyati əhəmiyyətli ticarət yollarının açılması.
Parçalanma və Miras
X əsrin sonu və XI əsrin əvvəllərində Oğuz dövləti daxili münaqişələr və qıpçaq tayfalarının təzyiqi səbəbindən zəiflədi. Məğlubiyyətdən sonra Oğuz xalqı parçalandı: bir hissəsi Türkmənistana, digər hissəsi isə rus salnamələrində Quzelər kimi tanınan Şimali Qara dəniz bölgəsinə çəkildi. Onların izləri heç vaxt yox olmadı. Orta əsrlərin ən güclü sülalələrindən birinin qurucuları olan Səlcuqlular məhz Oğuz mühitindən yarandı.
Oğuzların nəsilləri
Bu gün Oğuzların birbaşa nəsilləri arasında türkmənlər, azərbaycanlılar, türklər, qaqauzlar, cənub sahil Krım tatarları (Yalıboylu), mesxeti türkləri, urumlar, Suriya və İran türkmənləri və Çin salirləri var. Oğuz dili təmiz formada yaşamadı, lakin Balkanlardan Orta Asiyaya qədər milyonlarla insanın danışdığı türk dilləri qrupunun təməli oldu.
Əsas məsələ sadədir: Oğuzlar bir epizod və ya "budaq" deyil. Oğuzlar türk sivilizasiyasının dəstəkləyici strukturlarından biridir.

Гм Рашид Зиятдинов
TEREF