(Bilgiler Rusya Bilimler Akademisi Kültür Tarihi Enstitüsünden Prof.Dr. Leonid B. Vishnyatsky'nin bir makalesinden ozet olarak alınmıştır)
Araştırılan bölge; batıda Hazar Denizi'nden doğuda Tiyen-Şan'a, kuzeyde İrtiş Nehri ve Güney Ural yamaçlarından, güneyde Pamirler ve Kopet Dağı'na kadar uzanan alanlari kaplamaktadır.
Orta Asya'nın en eski yerleşimi, Güney Tacikistan'daki Kuldara'dır. Sitin arkeolojik koleksiyonu 40 tane küçük ve kaba alettir. Kuldara, kesin olarak Alt Pleistosen' in sonuna tarihlenebilir. Bunun anlamı, bölgedeki ilk insan 800.000 yıl öncesinde görünmüştür. Kuldara'nın bölgenin tek Alt Pleistosen siti oldugu görülür.
Bir diğer çok önemli Alt Yontma Taş Çağı siti, deni seviyesinden yaklaşık 2000 m yükseklikteki Soh Nehri vadisinde bulunan, Kırgızistan'daki Sel-Ungur mağarasıdır. Taş aletler ve Hayvan kemiklerine ilaveten mağara dolguları, bazı insan ve insan olduğu varsayılan kalıntıları içerir. Bu buluntuları çalışan paleoantropologlar, Sel-Ungur hominidlerini, bazı gelişmiş özelliklere sahip olan Homo erectus'un, ornek olarak gösterilebilecek yerel özelleşmiş bir türü olarak düşünmektedirler.
Alt Yontma Taş Çağı'na ait olduğu düşünülen aitlerin birkaçı, Orta Asya'nın batı ve kuzeyinde, Türkmenistan'ın ve Kazakistan'ın kurak steplerinde ve çöllerinde keşfedilmiştir. Yandaca (Batı Türkmenistan), Esen (Karakalpakistan), Mugocary, Vişnevka (her ikisi de Kuzey Kazakistan'da) ve bazı oteli yerlersen elde edilen koleksiyonlar gerçek el baltalarını da içeren çok sayıda ve farklı iki yüzden çalışılmış formları kapsar. Jeoloji yaşları tam olarak tespit edilememiştir.
Tacikistan'daki Huci ve Ogzi-Kiçik'in ve Özbekistan'daki Obi-Rahmat'ın Orta Yontma Taş Çağı buluntu topluluklarindan elde edilen radyokarbon tarihleri, onların yaşlarını yaklaşık 40.000 yıl olabileceğini göstermektedir.
Bölgede Üst Yontma Taş Çağı sitlerinin birkaçı, Zerafşan havzasından bilinmektedir. Bunların en önemlisi Özbekistan'da Semerkand'in sınırları içerisinde yer almaktadır. Sit 1939'dan beri araştırılmaktadır ve kazılarla ortaya çıkartılan tüm alan 1000 metrekare civarındadır. Kültürel kalıntılar, Çaşmasiyab deresinin sağ kıyısı üzerinde iki terasın dolgularına birikmiştir.
@@@@@@@@@
Bu bölgede çeşitli alanlarda uzman çok sayıda Rus bilimadamı yıllardan beri çalışmaktadır. Bölgede kamuoyu ile paylaşılan bilgilere bakıldığında yüz binlerce yıllık bir insan geçmişi sözkonusudur. Türklerin anayurdu kabul edilen bölgede çok derin bir geçmiş sözkonusudur. Elbette paylaşılmaya bilgiler de mutlaka vardır.
Gökşin Khatun
TEREF