Yörük qadını qocalıb xeyli təcrübə qazandıqda ona Kezbence deyilir.
O, indi qəbilənin müdrik insanıdır, məsləhəti alınan şəxsdir.
Bənövşəyi çəpkən köçəri Yörük xalqının qadınlarına verilən ali bir hüquqdur. Kişilər üçün bu, kabusdur. "Bənövşəyi Jilet" Karacaoğlanın xalq mahnılarında xatırlanır. Bu gün də Egey, Muğla, Antalya və Buğa Yörük icmalarındakı yaşlı qadınlar tərəfindən tanınır.
"Bənövşəyi Jilet" Yörük qızlarının cehiz dəstinə qoyulan ilk əşyadır. Bu, kənarları sarı simvollarla işlənmiş, jilet şəklində olan bənövşəyi bir geyimdir. Yörük qızları sevdikləri ilə evlənirdilər.
Onların gəlin haqqı kimi adətləri yox idi. "Bənövşəyi Jilet" Yörük qadınının vaxt və yer uyğun olduqda, çətinlik çəkəndə ərinə qarşı istifadə etdiyi boşanma azadlığının simvoludur.
Bənövşəyi rəng xəyanətin, aldadılmağın, sevginin rəngidir. "Bənövşəyi Dam" adı da oradan gəlir. Əgər Bənövşəyi Çəpkən dünyaya layiqincə tanıda bilsəydik, 8 Mart Beynəlxalq Qadınlar Gününü "Bənövşəyi Çəpkən Günü" kimi qeyd edərdik.
Evli bir Yörük qadını əri tərəfindən xəyanətə uğradıqda və ya alçaldıldıqda və döyüldükdə, o, birtəhər Bənövşəyi Çəpkən geyinib hər kəsin onu görə biləcəyi bir yerdə oturardı.
Bu, "Mən bu kişidən boşandım" demək idi. Sonra hər şey dayanar, hər kəs etdiyi işi atıb gedərdi.
Hekayəçilər və mamaçalar "Bənövşəyi Çəpkən" geyinmiş qadını əhatə edərdilər. Lakin boşanmış əri evindən çıxa bilməz, qəhvəxanaya gedə bilməzdi və heç kim ona baxmazdı.
Əgər böyük bir güzəştə gedib arvadını Bənövşəyi Çəpkəni çıxarmağa məcbur edə bilməsəydi, ömürlük dul qalacaqdı. Heç kim ona dul qalmış qızını belə verməzdi. O, kor kişi olaraq qalardı.
Köçəri Yörük xalqının qadınlarına verdiyi hüquq və azadlıqlara baxın! 1800-cü illərin sonlarında, Nazilli şəhəri yaxınlığındakı Aydın dağlarında, dağlara çıxaraq qadın hüquqları uğrunda mübarizə aparan "Sirli Qadın Efe" də onlardan biri idi. O, Egey bölgəsinin unudulmaz qəhrəmanıdır.
Bənövşəyi Çəpkən Egey Efelərinin geyindiyi geyimdir.
Burada Efe olmaq cins məsələsi deyil, cəsarət məsələsidir. Kybele, Artemida və Tahtacı köçərilərindən qadınlar bu torpaqlarda çox hörmətli olublar...
İshaq Boz
TEREF