Bəs helikopterlərin döyüş radiusu nə qədərdir? Məsələn, “Black Hawk” helikopterinin praktik uçuş məsafəsi təxminən 584 km-dir. Bu isə o deməkdir ki, bütün daxili və asma yanacaq çənləri tam dolu olanda maksimum bu məsafəni qət edə bilir.
Eniş nöqtəsi İran ərazisinin daxilində, sərhəddən 410 km uzaqlıqda yerləşir. Amma onlar sərhəddən yox, sərhəddən müəyyən məsafədə — məsələn, 50 km içəridə yerləşən bir aerodromdan qalxıblar. Bu halda sadəcə düz uçub, enib, yenidən qalxıb geri qayıtmaq üçün ümumilikdə təxminən 920 km uçmaq lazımdır. Bəs əlavə 920 – 584 = 336 km (təxminən) məsafə üçün yanacağı kim təmin edəcək? SEPAH? 🙂
Bu tip əməliyyatlarda adətən təyyarələr “uçan yanacaq çəni” rolunu oynayır. Ehtimal var ki, onlar özləri ilə quru qrup üçün nəqliyyat vasitələri (cip, baggi və s.) daşıyıblar. Əməliyyatdan əvvəl enərək helikopterləri yanacaqla təmin edib, sonra isə həmin nəqliyyat vasitələrini boşaldıblar.
Əslində, əməliyyat başa çatdıqdan sonra bu texnikanın geri qayıtması riskli olur. Ayıq düşmüş İran qüvvələri geri dönüş zamanı pusqu qura bilərdi — bu isə əlavə itkilərə səbəb ola bilərdi. Həmçinin, texnikanın yumşaq torpaqda ilişib qalması ehtimalı da var. ABŞ hərbi texnikasında şassi sistemi nisbətən “incə” hesab olunur — bunu sovet və ABŞ təyyarələrinin şassilərini müqayisə etməklə də görmək olar.
Qısaca desək, əməliyyatdan sonra bu texnika artıq lazım olmaya bilərdi. Yeni belə təyyarələrin qiyməti təxminən 40 milyon dollardır və bu səviyyədə əməliyyatlar üçün bu, kritik məbləğ sayılmır. Ona görə də ehtimal olunur ki, yanacaq boşaldılıb, texnika tərk edilib və ya məhv edilib ki, İran tərəfi ondan texniki və ya ehtiyat hissələri baxımından istifadə edə bilməsin.
Çəkdiyim sxemdə başqa variant da var. Ən yaxşı halda yalnız xırda detallarda fərqlənə bilər. İstənilən şeyi araşdırmaq olar:
İstənilən helikopterin praktik uçuş məsafəsini, onların neçə dəfə yanacaq doldurmalı olduğunu.
Həmin təyyarənin uçuş məsafəsini, nə qədər yanacaq daşıya bildiyini. Harada eniş etdiklərini. Bu ərazi üzrə hava məlumatlarına baxmaq olar. Peyk görüntülərinə baxmaq olar.
Əgər yazılıb ki, təyyarəni torpaq aerodromuna endirmək olar, bu o demək deyil ki, ora sadəcə otlaq kimi olacaq. Torpaq düz və hazırlanmış olmalıdır. Yəni, buldozerlə yer hamarlanmalıdır. Hər hansı bir qabarıqlıq və ya daş şassini sındıra bilər.
Onlar bütün bunları nəzərə alıblar. Buna görə geri evakuasiyanı helikopterlərlə planlaşdırıblar. Amma, qeyd etdiyim kimi, helikopterlər təyyarədən təxminən 4 dəfə daha az məsafə uça bilir. Deməli, təyyarədən uçan yanacaq çəni və avadanlıq daşıyıcısı kimi istifadə ediblər.
Vüqar Seyidov
TEREF