Sinqapura inkişaf etmiş ğlkə statusunu qazanmaq üçün cəmi 15 il lazım oldu, Cənubi Koreya-20 il, Azərbaycan üçün 1əqribən 130-150 il.
Təhlil: Narahatlıq Doğuran Paradoks
Bu cədvəlin ən diqqətçəkən tərəfi Azərbaycanın vəziyyətidir.
Təxminən 2012–2013-cü illərdə Azərbaycanda adambaşına düşən ÜDM Ermənistandan təxminən iki dəfə yüksək idi. Neft gəlirləri hesabına Azərbaycan Cənubi Qafqazın iqtisadi lideri hesab olunurdu. Lakin sonrakı dövrdə iqtisadi artımın əsas hissəsi enerji sektorundan asılı qaldı, qeyri-neft sektorunda məhsuldarlıq artımı məhdud oldu və iqtisadi diversifikasiya gözlənilən sürətlə baş vermədi.
Dünya Bankının hesablamalarına görə, son 10 ilin orta artım tempi saxlanılarsa:
Ermənistan yüksək gəlirli ölkələr qrupuna təxminən 20 ilə daxil ola bilər;
Gürcüstan üçün bu müddət 30 ildir;
Azərbaycan üçün isə 100 ildən artıq vaxt tələb olunur.
Bu nəticə Azərbaycanın kasıb ölkə olması demək deyil. Əksinə, bu onu göstərir ki, mövcud inkişaf modeli ölkəni yüksək gəlirli ölkələr sırasına sürətlə yaxınlaşdırmır.
Niyə belə oldu?
1.Neft və qaz sektorundan yüksək asılılıq.
2.İnnovasiya və texnologiya sektorlarının zəif inkişafı.
3.Özəl sektorun iqtisadiyyatda məhdud rolu.
4.Məhsuldarlıq artımının aşağı tempi.
5.İnsan kapitalına və elmi tədqiqatlara yetərli investisiyaların olmaması.
Əsas dərs
Bu cədvəl göstərir ki, təbii sərvətlər qısa müddətdə gəlirləri artırsa da, uzunmüddətli rifahı təmin etmir. Dünya Bankının araşdırmasına görə yüksək gəlirli ölkələr sırasına yüksələn dövlətlərin əsas uğur amilləri:
✔ təhsil və insan kapitalı
✔ innovasiya və texnologiyalar
✔ rəqabətli özəl sektor
✔ yüksək yığım və əsas kapitala investisiya
✔ güclü institutlar olmuşdur.
Bir cümləlik nəticə:
12 il əvvəl Ermənistandan təxminən 2 dəfə zəngin olan Azərbaycan bu gün Dünya Bankının hesablamalarına görə yüksək gəlirli ölkələr klubuna çatmaq baxımından Ermənistandan təxminən 5 dəfə daha uzaqda görünür.
Mənbələr
Dünya Bankı, Iacovone və digərləri (2025), World Bank: Europe and Central Asia Economic Update 2025 World Bank: Growing to High Income in Europe and Central Asia (Iacovone et al., 2025)
Салеh Мəмəдов,professor