Ermenistan’da keşfedilen,Geç Tunç Çağı mühendisliğini günümüze taşıyan,Ermenistan Tarih Müzesi’nde sergilenen 3.500 yıllık Lçaşen Arabası, devasa tekerlekleri ve zıvana sistemiyle türünün bilinen en iyi korunmuş örneği.
Ermenistan’ın Lçaşen bölgesindeki seçkin bir nekropolde yürütülen kazılar, meşe ağacından imal edilmiş altı adet araba kalıntısını gün yüzüne çıkardı. Geç Tunç Çağı‘na (MÖ 15. – 14. yüzyıl) tarihlenen bu araçların her biri, iki aks üzerine oturtulmuş dört tekerlekli bir yapıya sahipti. Bulunan araçlardan ikisi açık düzenekteyken, diğer dördünün üst kısmında karmaşık bir iskelet yapısı mevcuttu. İşte bu kalıntılardan biri, bugün dünya genelinde erken dönem üstü kapalı arabaların en iyi korunmuş örneği olarak kabul ediliyor.
Arabanın teknik özellikleri ise görenleri hayrete düşürüyor. Gövdesi yaklaşık 2 metre uzunluğunda. Tarihçi Christoph Baumer’in “Kafkasya Tarihi” (Bloomsbury, 2021) adlı eserinde belirttiği üzere, birbirine kenetlenmiş iki levhadan yapılan masif ahşap tekerleklerin her biri ise tam 160 santimetre yüksekliğinde.
Bazı iddiaların aksine Lçaşen arabası “dünyanın en eski” tekerlekli aracı değil; zira bu teknolojiye dair kanıtlar Mezopotamya’da Bakır Çağı’na (MÖ 4.500 ila 3.300) kadar uzanıyor.Ancak Lçaşen örneği, aks üzerindeki büyük tekerlekli ve üstü kapalı formun hem çok erken hem de günümüze dek kusursuz ulaşmış nadir temsilcisi. Bu teknolojinin Ermenistan’da mı icat edildiği, güneydeki Mezopotamya’dan mı yoksa kuzeydeki Rus bozkırlarından mı geldiği hala araştırılıyor.
Ermenistan Tarih Müzesi verilerine göre, tekerlekli araçlarla yapılan defin işlemleri Ermenistan’da Orta Tunç Çağı’nda (MÖ 2.400 ila 1.500) filizlenirken, Geç Tunç Çağı’nda ise zirve noktasına ulaştı. Bu dönemde söz konusu görkemli araçlar, sadece bir ulaşım vasıtası değil; ölen bir liderin kalıntılarını hem fiziksel hem de metaforik olarak ebedi istirahatgâhına, yani “öbür dünyaya” taşıyan kutsal birer tabut vazifesi görmüştü.
Ernil Kavukçu