Filosof Cjuan çzi ən məşhur məsəllərindən birini - "faydasızın faydası" haqqında deyir. Paradoksal səslənsə də, çox böyük bir müdriklik ehtiva edir.
Böyük Ağacın Məsəli
Bir gün Şi adlı usta dülgər bir kənddə gəzərkən nəhəng, qədim bir ağac gördü.
O, nəhəng idi:
budaqları bütün bir sürüyə, gövdəsi isə bir neçə arabaya sığınacaq verə bilərdi.
Şagirdləri soruşdular:
"Ağa, niyə dayanmadın? Bu ağac çox böyükdür!"
Dülgər cavab verdi:
"Faydasızdır.
Ondan yaxşı bir qayıq düzəldə bilməzsən,
ondan ev üçün mil düzəldə bilməzsən,
onun ağacı çox yumşaqdır və budaqları əyridir."
Həmin gecə şagird ağac ruhunu yuxuda gördü və dedi:
- Məni faydalı ağaclarla - taxta və millər düzəldilən ağaclarla müqayisə edirsən.
Amma onları məhz buna görə kəsilirlər. Və mən min illərdir ki, yaşayıram,
məhz ona görə ki, mən faydasız hesab olunuram.
Məsəlin mənası:
Cjuan çzi bir paradoks göstərmək istəyirdi:
Dünyanın faydasız hesab etdiyi şey
çox vaxt ən böyük gücə malikdir.
Çünki:
• faydalı olan istifadə olunur
• istifadə edilən şey köhnəlir
• köhnələn şey yox olur
Taoist ənənəsində bu, belə izah olunur:
Ən böyük olan çox vaxt faydalı olmağa çalışmır.
Sadəcə olaraq belədir.
Məsələn:
• səma
• külək
• sükut
• boşluq
Sufi filosofu İbn Ərəbi də oxşar bir fikri ifadə etmişdir:
Ən böyük hərəkət
Tanrının təzahür etdiyi şəxs olmaqdır.
Yəni, insan dünya üçün "faydalı" olmağa çalışmır -
onlar reallığa aparan bir kanala çevrilirlər.
Məhz buna görə də bir çox böyük ustadlar - sufilər, daosistlər, çöl müdrikləri - cəmiyyət tərəfindən tez-tez "qəribə" və ya "faydasız" kimi qəbul edilirdilər.
Lakin dünyanın dərinliyini qoruyanlar məhz onlar idi...
Leyla Onlaş
TEREF