İran Fars dövləti ərəb istilasından sonra VII əsrin ortalarında mövcudluğunu dayandırdı. X əsrdən başlayaraq 1000 il ərzində İran türk dövləti olmuşdur, çünki orada türk sülalələri idarə olunur və hakim təbəqə türklərdən ibarət idi, kürd Zend sülaləsinin 50 illik hakimiyyəti və İranın kənarındakı əyalətlərin kiçik sülalələri istisna olmaqla:

Qəznəvilər (963-1187).

Səlcuqlular (1037-1194).

Hülakülər (1256-1353).

Çobanilər (1337-1357).

Cəlairilər (1370-1432).

Qaraqoyunlu Türkmanları (1407-1468).

Teymurilər (1370-1507),
Akqoyunlu Türkmanları (1378-1508).
Səfəvilər (1501-1722/1736).
Əfşarlar (1736-1802).
Qacarlar (1781-1925).
Aşağıda rus şərqşünası və Sankt-Peterburq Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü N.V. Xanikovun (1822-1878) "Fars etnoqrafiyası haqqında qeydlər" (1866) kitabından bir sitat verilmişdir.
"Farslar üç dildən istifadə edirlər: dövlətlərinin orijinal dili olan fars dili, türkləşmiş fars dili və ərəb dili. Farsda başqa dillər haqqında heç nə məlum deyil... Fars dili poeziyanın, gözəl ədəbiyyatın və xalq tərəfindən geniş istifadə olunan dilin dilidir. Türkləşmiş fars dili orduda və sarayda geniş yayılmışdır, burada başqa dildə danışılmır...
Əsərimin birinci cildində qeyd etdim ki, Fars krallığında (qərb və cənub sərhədlərindən Parfiyanın çox kənarındakı ərazilərə qədər) türk dili fars dilindən daha geniş istifadə olunur; imperiyanın qalan hissəsində fars dili üstünlük təşkil edir...
Fars dili ölkədə böyük dini dəyişikliklər dövründə yaranan yeni bir dildir... Qədim fars dilinə gəldikdə isə, bu, itirilmiş bir dildir; orada heç bir kitab və ya sənəd qalmayıb... İbranilər (parsilərin və ya atəşpərəstlərin qalıqları, adətlərini və qanunlarını hətta sonradan da atadan oğula ötürürlər) "Bu xalq (adı dövlətlərinin dağılmasından qaynaqlanır) fərqli bir dildə danışır, lakin bu, qədim dildən daha çox jarqon hesab olunur. Onlar iddia edirlər ki, Karamaniyada onların müqəddəs məkanı və əsas yaşayış yeri olan Yəzd şəhərində məskunlaşan kahinləri bu dili şifahi ənənələr vasitəsilə bu günə qədər ötürüblər."
Tahir Azadov
TEREF